ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndəsi hansı ağır kompromislərdən danışır? Bakı nədən imtina edəcək, Yerevan nədən imtina edəcək? Bu gün bir çox suallar cavabsız qalır, lakin ekspertlərin fikrincə, aydındır ki, hər bir fövqəldövlət “Zəngəzur dəhlizi” üçün taxtaları götürməyə çalışır və dəhlizin təhlükəsizliyini təmin etmək və regional kommunikasiyaların açılmasını çatdırmaq üçün geosiyasi mərkəzlər arasında konsensus mövcuddur.
Beynəlxalq ekspert Davit Karapetyan “Radiolur”a danışarkən “Sülh sazişi” sövdələşməsi çətin seçimlər və ağır kompromislər tələb edir”.
Miller həmçinin vurğulayıb ki, tərəflər Vaşinqtonda keçirilən üçtərəfli görüşdə irəliləyiş əldə ediblər, lakin hələlik razılaşma əldə olunmayıb.
Xüsusilə, Miller deyib: “Biz sövdələşmənin mümkün olduğuna inanırıq, lakin bunun üçün hər iki tərəfdən çətin seçimlər və çətin səriştə tələb olunacaq. Vaşinqton tərəfləri yekun razılığa gəlməyə və fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmağa davam edəcək”.
Beynəlxalq ekspert Davit Karapetyan hesab edir ki, bir həftə əvvəl Vaşinqtonda Mirzoyan-Bayramov-Blinken görüşündə razılıq əldə olunub.
“Mən əminəm ki, Vaşinqtonda keçirilən üçtərəfli görüşdə hələ müzakirə olunmayan razılıq əldə olunub və görüşün məzmunu və kulminasiya nöqtəsinin ağır kompromis olduğu deyilir.
Bu, elə təəssürat yaradır ki, əvvəlcədən razılaşma var, amma Dövlət Departamentinin mətbuat spikeri bunu əvvəlcədən göstərir” – deyə Karapetyan qeyd edir.
ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndəsi konkret hansı sərt kompromislərdən danışıldığını açıqlamasa da, ekspert dairələrində üstünlük təşkil edən mövqe ondan ibarətdir ki, yəqin ki, söhbət Ermənistan tərəfindən ağır güzəştlərdən gedir və ağır güzəştlər var.
“Zəngəzur dəhlizi” Səbəb odur ki, Vaşinqtondan Ankaraya qayıdarkən yolda Türkiyə prezidenti Erdoğan jurnalistlərə bildirib ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında tezliklə sabit sülhün bərqərar olacağına ümid edir və Türkiyənin bunu “tam ürəklə” dəstəkləyir. Erdoğanın sözlərinə görə, “Zəngəzur dəhlizi” adlanan layihənin açılması razılaşmanın yekun mərhələsi olacaq və region ölkələrinə müsbət nəticələr verəcək.
Politoloq Ara Poqosyan vəziyyəti necə izah edir?
“Bu yaxınlarda Ermənistanda müxtəlif logistika zəncirlərinin domenində “dəhliz” mövzusunu müzakirə etməyə başladılar, hətta müzakirələr gedirdi ki, üçüncü ölkənin özəl təşkilatı bu yol hissəsinin təhlükəsizliyini və saxlanmasını öz üzərinə götürməlidir. və s.
İndi Azərbaycana Qərb tərəfindən Ermənistanla tez bir zamanda müqavilə imzalamaq üçün təzyiq edildiyi bir vaxtda Türkiyə və Azərbaycan kifayət qədər sistemli şəkildə öz tələblərini ortalığa qoyur və bunu ilkin şərt kimi təqdim edirlər.
Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması prosesini mümkün qədər tez başa çatdırmaqda maraqlı olan tərəflər üçün bu, Ermənistana əlavə təzyiq göstərir.
Politoloq hesab edir ki, güzəşt Ermənistanı o həddə çatdırıb ki, Türkiyə-Azərbaycan planlarını həyata keçirmək üçün iki əsas addım qalıb: ER Konstitusiyasına dəyişiklik və “Zəngəzur dəhlizi”nin açılışı türk- azərbaycan şərtləriylə.
Vəziyyəti, açıqlamaları və eyhamları təhlil edən beynəlxalq ekspert Davit Karapetyan deyir ki, Bakının nədən imtina edəcəyi bəlli deyil. Bu suala cavab vermək üçün o, danışıqlar aparan tərəflərə işarə edir, eyni zamanda ilin sonuna qədər dəhlizin birləşməsini təmin etmək üçün öhdəliklərin olduğunu qeyd edir:
“Düşünürəm ki, ER -nin ilin sonuna kimi praktiki olaraq yerinə yetirməli olduğu öhdəlik Naxicevanla Azərbaycan arasında dəhliz yaratmaqdır, bu sözdə “Zəngəzur dəhlizi” və mən bir neçə mötərizə açmaq istəyirəm. Mən yalnız Aqarakinin Meqri hissəsindən danışıram – 44 km-lik Narnadzor-Meqri hissəsindən danışmıram, amma ümumi infrastruktur bir neçə yerdən keçməlidir. Yuxarıda göstərilənlər yalnız dəmir yolu dəhlizinin məntiqinə uyğundur, hansı hissədə böyük ehtimalla Culfa-Naxıcavani, Culfa-Horadiz dəmir yolu əlaqəsi yalnız dəmir yolu əlaqəsi olacaq.
Və dəhlizin məntiqi başqa bir ərazidən keçə bilər, hətta Syiünikdən keçməmişdən əvvəl, həm də Vayots Dzordan, yəni Sədərəkdən Angeqakot, Sisyan və Berdzor hissəsinə qədər keçə bilər.
İndi 9 noyabr 2020-ci il tarixli müqavilənin 9-cu bəndinə əsasən yolların bağlanması məsələsinə baxılır. Hansı yekun nöqtənin müəyyən ediləcəyi isə bu ilin noyabrında Azərbaycanda keçiriləcək “COP-29, BMT-nin İqlim Dəyişikliyi Konfransı”ndan sonra müəyyənləşəcək”- deyə beynəlxalq ekspert Davit Karapetyan izah edir. Bununla bağlı o, ER Xarici işlər nazirliyinin narahatlığını xatırladır.
“Hesab edirəm ki, erməni tərəfi, belə demək mümkünsə, qonşu kimi bu dəhlizin verilməsinə razılıq verməsə, Azərbaycan tərəfinin heç bir maneə olmadan mətndə birbaşa göstərdiyi hərbi həll yolu var və var. Yeri gəlmişkən, bu barədə rəsmi olaraq ER Xarici İşlər nazirliyi məlumat yayıb.
