Böyük Britaniyada Avropa Siyasi Birliyinin dördüncü sammiti işə başlayıb. Cəmiyyət ildə iki dəfə belə toplantılar keçirir və toplantılara 44 ölkənin liderləri, o cümlədən Ermənistan, Azərbaycan, Böyük Britaniya, Gürcüstan, Moldova, Türkiyə və Ukrayna liderləri, həmçinin NATO, ATƏT və Avropa Şuranın nümayəndələri dəvət olunur.
Samit Fransanın təşəbbüsü ilə keçirilib. İşlər, əslində, yeni dünya nizamının qurulması məqsədi daşıyır. Bundan əvvəlki görüşlər Praqa, Kişinyov və Qranadada keçirilib.
Bunlar Ermənistanın xarici siyasətində və Artsax və Ermənistan-Azərbaycan danışıqları prosesində dönüş nöqtəsi oldu.
Builki samitin əsas mövzusunun Ukrayna münaqişəsi, enerji təhlükəsizliyi, miqrasiya olmasına baxmayaraq, Paşinyan və Əliyevlə görüş imkanı əvvəldən əsas intriqalardan birinə çevrilib.
Böyük Britaniyanın Blenheim sarayına 40-dan çox dövlət başçısının gəldiyi və Avropa siyasi birliyinin 4-cü sammitinin hələ başlamadığı bir vaxtda Azərbaycan tərəfi ilkin hücum addımları ataraq Ermənistanın “sülh gündəmi”ndən çıxdığını bəyan etdi. Azərbaycan tərəfi tələsik bildirib ki, ER Baş nazir Nikol Paşinyan İlham Əliyevlə görüşdən imtina edib.
Halbuki Ermənistan Xarici işlər nazirliyi izah edir ki, Ermənistanın Baş naziri ilə Azərbaycan prezidenti arasında ikitərəfli görüş təklifi erməni tərəfinin təşəbbüsü olub, Azərbaycan tərəfi bunu imtina edib.
Xarici işlər nazirliyinin bəyanatında deyilir ki, “erməni tərəfi ən yüksək səviyyədə danışıqların intensivləşdirilməsi və bir ay ərzində sülh sazişinin imzalanmasına nail olmaq təklifini bir daha təsdiqləyir”.
Saraya girməzdən əvvəl jurnalistlər Paşinyan və Əliyevə sülh müqaviləsi danışıqlarının gedişi ilə bağlı eyni sualı verə biliblər. Ermənistanın Baş naziri cavab vermədi, Azərbaycan prezidenti baş barmağını yuxarı qaldırdı.
Politoloq Hakob Badalyan “Radiolur”a müsahibəsində bildirib ki, əvvəlki görüşlərin təcrübəsini nəzərə alsaq, bu qeyri-rəsmi sammitdən gözləntiləri şişirtmək olmaz.
O, əmindir ki, müxtəlif səbəblərdən onların heç biri Əliyevə, məsələn, Qranadada beştərəfli danışıqların boykot edilməsini xatırlatmayacaq.
“Qranadanı xatırlamaqkimə maraqlıdır? Qranadadan bir neçə ay keçib, Əliyevin bununla bağlı hər hansı probleminin olduğunu gördükmü?
Əksinə, məncə, Qranadadakı aktyorların özləri də yəqin ki, Əliyevin getməməsindən razı idilər, çünki getsəydilər, orada nə edəcəkdilər, hansı razılaşma olacaqdı? Heç biri. Onlar Azərbaycanı heç bir şəkildə məcbur edə bilməzilər və hansısa nəticə əldə etmək üçün Ermənistanı nəyəsə inandırmalı oldular.
Beləliklə, praktiki olaraq 2022-ci ildə, bu təşəbbüsün ilk samiti zamanı baş verdi. Həmin görüşdən sonra Ermənistan faktiki olaraq əldə etdiyi razılaşmaların məsuliyyəti altında qaldı və Azərbaycan heç vaxt, hətta Praqa görüşündə müzakirə edilən Alma-Ata bəyannaməsi ilə bağlı heç bir məsuliyyət daşımadı.
Yəni biz birinci samitdən gördük ki, bu, Azərbaycan üçün elə də problemli platforma deyildi və üstəlik, Bakı orada istədiyini ala bildi”.
Politoloq Boris Navasardyanın fikrincə, bu dəfə Bakının London platformasında hər hansı sənədin imzalanmasının planlaşdırılmadığını deməyə əsasları ola bilər.
“Çox mümkündür ki, bugünkü ziddiyyətlər qorunub saxlanılsa, problemlərlə bağlı yalnız Ermənistan və Azərbaycanın mövqeləri müəyyənləşə bilər.
İstənilən halda, Azərbaycan təsəvvür edir ki, Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsinin zəruriliyini və danışıqlar prosesində Azərbaycanın ən mühafizəkar mövqeyini ifadə edən bir çox digər məsələləri səsləndirmək üçün özü üçün növbəti tribuna ola bilər.
Bu o deməkdir ki, danışıqlar prosesi, bu gün olduğu kimi, dondurulacaq və “sülh müqaviləsi”nə doğru irəliləyiş olmayacaq və ümumiyyətlə, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi Avropa siyasi birliyininönəmlikləri siyahısındən sıxışdırıla və çıxarıla bilər.
Hakop Badalyan əmindir ki, London platformasının intriqası təkcə Paşinyanla Əliyevin görüşü deyil. O, tamam başqa məsələdən danışır, bunun Ermənistan-Azərbaycan danışıqlarına heç bir aidiyyatı yoxdur.
Nikol Paşinyan Britaniyaya səfəri zamanı Britaniya kəşfiyyatının rəhbəri Riçard Murla rəsmi, yoxsa qeyri-rəsmi, açıq və ya qapalı görüş keçirəcək? Badalianinin fikrincə, bu, daha maraqlı sualdır.
“Artıq iki belə görüş baş tutub. Məsələn, Mur 2022-ci ilin dekabrında Ermənistana səfər edib və Nikol Paşinyan tərəfindən qəbul edilibsə, 2024-cü ilin fevralında görüş kifayət qədər qeyri-adi formatda baş tutub.
Bu niyə qeyri-adidir, çünki haçan hər hansısa digər beynəlxalq formatda , beynəlxalq konfransda hər hansısa dövlət rəhbərinin və digər dövlətin kəşfiyyatının rəhbəri arasında hansısa başqa beynəlxalq formatda, beynəlxalq konfransda görüş baş tutanda, bu, birmənalı olaraq adi hal deyil və biz bu qeyri-adi görüşün Münhendə olduğunu görürük.
Əgər bu səviyyədə təmaslar varsa, demək, ən azı Britaniya kəşfiyyatının diqqətinə gələ biləcək məsələlərlə bağlı çoxsaylı praktiki müzakirələr gedir. Geosiyasi qarşıdurma şəraitində Britaniya kəşfiyyat sferasında hansı problemlərin yarana biləcəyini təsəvvür etmək çətin deyil”.
Avropa siyasi ictimaiyyətinin Londonda keçiriləcək 4-cü samitinin işi iyulun 20-dək davam edəcək.Nikol Paşinyanın əvvəlcədən planlaşdırdığı ikitərəfli görüşləri artıq başlayıb.
İlk təkbətək söhbət Hollandiyanın yeni seçilmiş Baş naziri ilə olub. Tərəflər digər məsələlərlə yanaşı, Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesinə də toxunublar.
