Ötən ilin sentyabrında Azərbaycan qüvvələri Dağlıq Qarabağa hücum edib və bir neçə gün ərzində 120 min etnik erməninin hamısı öz dədə -baba yurdlarını tərk etdilər.Onların əksəriyyəti Ermənistanda qaçqın düşüb.Bu haqda “Newsweek” yazır.
Freedom House-un hesabatında faciə planlaşdırılmış etnik təmizləmə aktı kimi təsvir edilib.
Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin diktatura rejiminin təşkil etdiyi bu faciə təkcə regional problem deyil, hərtərəfli tədbirlər tələb edən insan hüquqlarının ciddi şəkildə pozulmasıdır.
2003-cü ildən Azərbaycana rəhbərlik edən Əliyev sistemli şəkildə demokratik institutları sıradan çıxarıb və ölkə daxilində hakimiyyəti cəmləşdirib, korrupsiya, təqib və insan haqlarının pozulması ilə xarakterizə olunan rejim yaradıb.
Əliyevin Azərbaycanda hakimiyyəti seçki saxtakarlığı, fərqli fikrin repressiyası və media üzərində nəzarəti gücləndirir. Müstəqil səslər susdurulur, siyasi opponentlər həbs edilir, vətəndaş cəmiyyəti sıxışdırılır, qorxu və hədə-qorxu ilə hakimiyyətin saxlanıldığı bir mühit yaradır.
Əliyev diktaturanın daha: xəyali xarici düşmənlərə qarşı uydurma böhranla əhalinin diqqətini yayındırmaqla bir klassik hiyləsindən istifadə etdi . Bu yolla rejim xüsusilə 2020-ci ildən başlayaraq ermənilərə qarşı ritorikasını və təcavüzkar hərəkətlərini daim gücləndirir.
Keçən ay açıqlanan hesabat peyk şəkilləri, ictimaiyyətə açıq məlumatlar və sağ qalanlarla müsahibələrə əsaslanır. “Onların zorla çıxarılmasının qəsdən olduğunu güman etmək üçün ağlabatan əsaslar var. Qeyd olunan məlumatlar sübut edir ki, Dağlıq Qarabağın erməni əhalisindən azad edilməsinə yönəlmiş sistemli, uzunmüddətli plan var” – deyərək hesabatda qeyd oluur.
Bu siyasət insan hüquqlarının, beynəlxalq humanitar hüququn və beynəlxalq cinayət hüququnun kobud şəkildə pozulması olan hərəkətlərlə əldə edilib”.
Hesabatda miqrasiyanı müşayiət edən və onu alovlandıran sui-istifadələr və qətllər təsvir edilir və qeyd edilir ki, o vaxtdan bəri “Bakı Dağlıq Qarabağın erməni icmalarına, mədəniyyətinə və irsinə dair sübutları silməkdə davam edir. Fakt-araşdırıcı missiyanın əldə etdiyi peyk görüntüləri, eləcə də ikinci dərəcəli mənbələrdən əldə edilən məlumatlar erməni qəbiristanlıqlarının, kilsələrinin və yaşayış məhəllələrinin dağıdılmasından xəbər verir.
Azərbaycan 2022-ci ilin dekabrında Dağlıq Qarabağı blokadaya alıb və orada yaşayış şəraiti kəskin pisləşib. 2023-cü ilin fevralında Beynəlxalq Haaqa Məhkəməsi Azərbaycanı blokadaya son qoymağa məcbur edib. Azərbaycan bu qərara kobud şəkildə məhəl qoymadı.
BCM-nin qanuni qərarının icrası üçün yeganə mexanizm BMT Təhlükəsizlik Şurasıdır, lakin həmin qurum heç bir tədbir görməyib.
Səthi bəyanatlardan başqa, dünya birliyi heç nəyə nail olmayıb. Bundan cəsarətlənən Azərbaycan dünyanın yenə buna məhəl qoymayacağına cəsarətlə inanaraq hücuma keçdi. Məhz belə oldu.
Bununla kifayətlənməyən Azərbaycan indi Ermənistanın suveren ərazisini təhdid edir. Əgər bu, sükutla qəbul olunarsa, diktaturaya hücum ehtimalı var. Azərbaycan Ermənistan ərazisindən Türkiyəyə quru dəhlizi açmaq istəyir.
Beynəlxalq ictimaiyyətin Azərbaycanı məsuliyyətə cəlb edəcəyi təqdirdə öz günahını yumaq imkanı var. Beynəlxalq ictimaiyyət Dağlıq Qarabağda etnik təmizləməyə göz yuma bilməz.
Təcavüzkarlara qarşı hüquqi tədbirlərlə yanaşı, dərhal atılacaq addımlardan biri də diplomatik sanksiyaların tətbiqidir. Bura aktivlərin dondurulması və Əliyev rejiminin əsas fiqurlarına səyahət qadağalarının tətbiqi daxildir.
Bu, beynəlxalq ictimaiyyətin Azərbaycan hökumətinin hərəkətlərini pislədiyinə və insan hüquqlarının pozulmasına daha dözməyəcəyinə dair güclü siqnal verəcək.
İlk addım Dağlıq Qarabağda insan hüquqlarının pozulmasına, o cümlədən etnik təmizləməyə görə məsuliyyət daşıyan Azərbaycan məmurlarına qarşı sanksiyaları təklif edən 2024-cü il tarixli Azərbaycan Sanksiyalarına Nəzarət Aktı olan HR 8141 saylı ikitərəfli qanun layihəsində görünür.
Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən sənaye sahələrinə, məsələn, neft-qaz sektoruna qarşı məqsədyönlü sanksiyalar da rejimə ciddi təzyiq göstərə bilər. Bundan əlavə, ölkəni iqtisadi cəhətdən daha da təcrid etmək üçün beynəlxalq biznesi Azərbaycandan aktivlərini çıxarmağa təşviq etmək lazımdır.
Dünya eyni vaxtda məcburi köçkün etnik ermənilərə humanitar, o cümlədən maliyyə, mənzil, tibbi yardım və köçürülmə dəstəyi göstərməlidir.
Lakin təəssüf ki, beynəlxalq ictimaiyyət Əliyevin cinayətlərinə haqq qazandırmaqda davam edir. Azərbaycan COP29 illik qlobal iqlim sammitinə ev sahibliyi etmək üçün seçilib. Ayıb olsun.
