Noyabrda Bakıda İqlim Problemləri üzrə COP 29 beynəlxalq konfransı Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində mühüm mərhələ olacağını vəd edir.
Bəzi analitiklər hesab edir ki, bu forum çərçivəsində Ermənistanla Azərbaycan arasında əldə olunan razılıq, hətta hər hansı sənədin imzalanması ehtimalı var.
Belə bir təhlil də var ki, ona görə də razılaşmalar olmasa, Azərbaycan beynəlxalq konfransdan sonra yeni təxribatlara əl ata bilər.
Ermənistan Xarici işlər nazirliyi də rəsmi açıqlamada bu ehtimalı istisna etməyib.
Bu arada Azərbaycan artıq forumda iştirak etmək üçün Ermənistana rəsmi dəvət göndərib.
Bakıdan dəvəti Ermənistanın Baş naziri deyil, Xarici işlər naziri qəbul edib. Dəvətin rəsmi göndəricisi COP29 Konfransının prezidenti Muxtar Babayevdir.
Noyabrda Bakıda Ermənistanla Azərbaycan arasında “sülh müqaviləsi”nin imzalanması planının olmadığını başa düşmək üçün təkcə bu fakt kifayətdir.
İstər Ermənistan, istərsə də Azərbaycan mətbuatı son vaxtlara qədər bu ehtimaldan yazırdı.
Hətta ötən ay Azərbaycan mətbuatında Nikol Paşinyanın Bakıya gedəcəyi ilə bağlı məlumat yayılmışdı və Ermənistan Baş nazirinin mətbuat katibi Paşinyanın iş gündəmində belə bir səfərin nəzərdə tutulmadığını bildirmişdi.
COP29-un siyasi imkanının mənbəyi, çox güman ki, Azərbaycan Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Elçin Əmirbəyovun ötən ilin mayında verdiyi bəyanatda, COP29 konfransının sülh sazişinin imzalanması üçün yaxşı fürsət olduğunu nəzərə almışdı.
Lakin aylar sonra rəsmi Bakı sülh müqaviləsinin imzalanmasından deyil, əsas prinsiplər üzrə razılığın əldə olunmasından danışmağa başladı.
Politoloq Robert Ğevondianinin fikrincə, tərəfləri gözləmək siyasətinin dəqiq məqsədi var.
“Çünki bütün dünyada gözləmə vəziyyəti var, ilk növbədə ABŞ-da gedən proseslərlə bağlıdır. Bu vəziyyətdə dünyada gedən proseslər müəyyən dəyişikliklərə məruz qala bilər, çoxlarının danışdığı kimi, önəmliklər də dəyişəcək.
Əgər həqiqətən belə tendensiyalar varsa və bu tendensiyalar hələ də mövcuddursa, o zaman bu anda son həll yollarını axtarmaq çox real deyil.
Hər halda İlham Əliyevin köməkçisi Hikmət Hacıyev tərəflər arasında diplomatik münasibətlərin olmadığını nəzərə alaraq Ermənistana göndərilən dəvəti “Azərbaycanın xoşməramlı və inklüziv yanaşmasının təzahürü” kimi təqdim etməyə tələsdi.
Hacıyev çıxışında Azərbaycanın hazırkı məqsədlərini də açıqlayıb: “Sülh müqaviləsi” deyil, Sülh müqaviləsinin fundamental prinsiplərinin təsdiqi.
“Bu prinsiplərin uyğunlaşdırılması iki ölkə arasında xeyirxahlıq münasibətləri yarada bilər” – deyən Azərbaycan prezidentinin köməkçisi vurğuladı ki, tərəflər noyabrda Bakıda keçiriləcək COP 29-a qədər onlarla bağlı razılığa gələ bilərlər.
Əslində, bu, Yerevanın sülh sazişinin mətnini tamamlayıb yaxın bir ayda imzalamaq təklifinə rəsmi Bakının cavabı sayıla bilər.
Azərbaycan prezidenti Paşinyan-Əliyev görüşünün nəticəsiz qaldığı Böyük Britaniyadan qayıdandan sonra qlobal media forumunda Ermənistana yeni tələblər irəli sürüb, Ermənistan hökumətindən konkret təkliflər alacağını gözləyir.
Əliyev Bakının ilkin şərtlərini təkrarən təsdiqlədi: Ermənistan öz Konstitusiyasını dəyişsə, ikincisi, Bakının Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə məşğul olan Minsk Qrupunun buraxılması üçün ATƏT-ə müraciət etmək təklifini qəbul edərsə, Yerevanla Bakı arasında üç onillik münaqişədən sonar sülh sazişinin bağlanması mümkündür.
Politoloq, konflikt analitiki Arsen Xaratyan əmindir ki, Əliyev öz tələb arsenalını daim artıra bilər.
“O, “Qərbi Azərbaycan”dan danışdı, azərbaycanlıların qayıdışı məsələsindən danışdı, yəni burada sülh prosesinə motivasiya olub-olmaması ilə bağlı söhbətlər sadəcə olaraq zəifləyir.
Bu çıxışla mənə aydın olur ki, biz COP29-dan əvvəl və ya dərhal sonra və ya yaxın gələcəkdə hər hansı sülh sazişinə ümid edə və ya düşünə bilərik. Mən bunu böyük hesabla çox şübhəli hesab edirəm”.
“Aprelu Yerkir” partiyasının qurucusu Mane Tandilyan sosial şəbəkədə dərc etdiyi paylaşımda Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların və ya onların nəsillərinin Ermənistana qayıtması mövzusuna toxunub və bu bəyanatı bir başa cəfəngiyat və “O, “Qərbi Azərbaycan”dan danışdı, azərbaycanlıların qayıdışı məsələsindən danışdı, yəni burada sülh prosesinə hər hansı motivasiyanın olub-olmaması ilə bağlı söhbətlər sadəcə olaraq zəifləyir. Bu çıxışla mənə aydın olur ki, biz COP29-dan əvvəl və ya dərhal sonra və ya yaxın gələcəkdə hər hansı bir sülh müqaviləsi haqqında düşünə bilərik.
“Aprelu Yerkir” partiyasının təsisçisi Mane Tandilyan sosial şəbəkədəki paylaşımında Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların və ya onların övladlarının Ermənistana qayıtması mövzusuna toxunaraq, bu bəyanatı növbəti cəfəngiyyat adlandırıb, məqsədisə təcavüzün davam etdirilməsidir .
“Beynəlxalq tərəfdaşlar da daxil olmaqla xatırlatmağı zəruri hesab edirəm ki, Azərbaycan Respublikası vətəndaşları heç vaxt Ermənistan ərazisində yaşamayıb.
1989-cu ildə Sovet Ermənistanı ərazisində hazırda yalnız SSRİ-nin dağılması nəticəsində könüllü olaraq Azərbaycana qayıdan 80 minə yaxın azərbaycanlı, eləcə də keçmiş SSRİ-nin digər ölkələrindən Azərbaycana qayıdan xeyli azərbaycanlı yaşayır.
Məsələn, SSRİ dağılandan sonra 100 mindən çox azərbaycanlı Gürcüstanı tərk edib.
Hətta Azərbaycan mənbələrində azərbaycanlıların Ermənistanı məcburi şəkildə tərk etmələri qeyd olunmur. Odur ki, onlar artıq öz vətənlərinə, Azərbaycana qayıdıblar.
Bunun əksinə olaraq 400 mindən çox erməni Azərbaycan ərazisində soyqırıma və məcburi köçkünə çevrilib. Bütün bunlarla yanaşı, Artsaxda yaşayan, minlərlə ildir öz vətənlərində yaşamış, həm də öz vətənlərinə qarşı Ermənistan vətəndaşlığına malik ermənilərlə müqayisə tamamilə qəbuledilməzdir”.
Politoloq Suren Surenyantsın qənaətincə, Azərbaycanın hazırladığı diplomatik tələdən çəkinmək üçün erməni tərəfi bir şərtlə Bakıya getməlidir. Əgər nümayəndə heyətiylə Artsaxın hərbi-siyasi rəhbərliyi də daxil olmaqla bütün erməni hərbi əsirləri Yerevana geri qayıtsalar.
Rəsmi Yerevan hələlik Bakıdan gələn dəvətə cavab verməyib, Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın Bakıya getməsi məsələsi hələ də həll olunmayıb. Ermənistan Xarici işlər nazirliyi bildirir ki, “məsələ həll olunarsa, onlara məlumat veriləcək”.
