Ermənistanın Xarici siyasət departamenti bəyan edib ki, Yerevan sülh müqaviləsinin bağlanması kontekstində Minsk prosesinin davam etdirilməsinə baxa bilər.
İndiyədək hökumət nümayəndələri müxtəlif məqamlarda vurğulayırdılar ki, bu məsələyə yalnız fundamental sənəd imzalanandan sonra baxmaq lazımdır.
Məsələ ilə bağlı ekspertlərin müxtəlif fikirləri var. Bəzilərinin fikrincə, Azərbaycan danışıqlarda Minsk qrupunun buraxılması məsələsindən təzyiq aləti kimi istifadə edir.
Bəziləri əmindir ki, Əliyev bununla nəhayət, beynəlxalq səviyyədə Artsax məsələsini bağlamağa çalışır. Bəzi ekspertlər qrupun faktiki olaraq uzun müddət mövcud olmadığını vurğulayırlar.
Azərbaycan Sülh sazişinin imzalanması və öncə imzalanması üçün Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsini və ATƏT-in Minsk Qrupunun birgə ləğv edilməsini tələb edir.
Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev də Ermənistanın Minsk qrupunun buraxılması ilə razı olmadığını bəyan edib.
Azərbaycan sülh müqaviləsinin imzalanması üçün Minsk Qrupunun buraxılmasını ilkin şərt kimi qoyurmu, Yerevan niyə onun buraxılmasına razı deyil və Ermənistanın tezliklə Bakının təklifini qəbul etməsi mümkündürmü?
Jurnalistin bu suallarını cavablandıran XİN qeyd edib: “Ermənistan tərəfi Minsk prosesinin davam etdirilməsinə yalnız münasibətlərin hərtərəfli tənzimlənməsi kontekstində və ilk növbədə Sülh müqaviləsi bağlanması kontekstində baxa bilər”.
İqtidarda olan “KP” partiyası Əliyevin daha öncəki bəyanatına istinad edərək qeyd edib ki, ATƏT-in Minsk Qrupunun buraxılması məsələsi yalnız Ermənistan-Azərbaycan Sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra həll olunmalıdır və o vaxta qədər bu məsələnin müzakirəsi “vacib deyil”.
Bu məsələdə ekspertlərin qiymətləndirmələri birmənalı deyil. Məsələn, politoloq Areq Koçinyan hesab edir ki, problem sülh prosesinin tam başa düşülən və proqnozlaşdırıla bilən olmasındadır.
“Fakt budur ki, Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesi faktiki olaraq baş verirsə, müqavilə imzalanırsa və qalan məsələlərdə razılığa gəlsək, o zaman Minsk qrupu mənasız bir struktura çevrilir.
Mənə elə gəlir ki, Ermənistan-Azərbaycan sülhməramlılarının cavabı düzünü desəm, mən bu prosesi güzəşt kontekstində deyil, bir sözlə, uyğunlaşmanın göstərilməsi kontekstində qəbul edirəm.
Bizi proqnozlaşdırıla bilən yerə aparan sülh prosesi, o halda Minsk Qrupunun ləğvi istiqamətində işləmək olar.
Bəzi ekspertlər hesab edir ki, Minsk Qrupunun buraxılması tələbi danışıqlardan yayınmaq və sülh prosesini ləngitmək niyyəti ilə Azərbaycan tərəfindən siyasi təzyiq vasitəsidir.
Politoloq Areq Koçinyan deyir ki, demarkasiya-delimitasiyadan tutmuş Konstitusiyanın dəyişdirilməsi tələbinə qədər istənilən şeyi Azərbaycanın ləngitmək cəhdi kimi qiymətləndirmək olar.
“Amma mən bunun sadəcə vaxt keçirmək və ya diqqəti yayındırmaq və davam etmək üçün bir yol olduğunu söyləməkdənsə, mümkün qədər problemin həlli ilə məşğul olmağa çalışmağın tərəfdarıyam.
Əlbəttə, orada söhbət belə ola bilməyən mövzulardır, məsələn, Ermənistan müqaviləsi mövzusu, amma biz bütün digər mövzular üzərində işləməli və hansısa bəyanata gəlməyə çalışmalıyıq”.
Bəzi ekspertlər qeyd edirlər ki, ATƏT-in Minsk Qrupu istənilən vaxt Artsax problemini həll etmək səlahiyyətinə malik yeganə rəsmi format olaraq qalır.
Rusiya Federasiyası, ABŞ və Fransanın ziddiyyətlərinə görə bu gün həmin format dondurulub, lakin bəzi ekspertlər nə vaxtsa, məsələn, Donald Trampın yenidən Prezident seçilməsi məsələsində vəziyyətin dəyişə biləcəyini istisna etmirlər. .
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Azərbaycandan başqa nə beynəlxalq ictimaiyyət, nə də tərəflərdən heç biri Artsax məsələsinin həll olunduğunu elan etməyib.
Odur ki, ATƏT-in Minsk Qrupu heç olmasa belə beynəlxalq təhlükəsizlik təminatları və bu cür hüquqi və siyasi şərtlər tələb edə və təmin edə bilər ki, bu şərtlər altında Artsax vətəndaşlarının öz doğma yerlərinə qayıtmasını təmin etmək mümkün olacaq.
Bu, sadəcə olaraq, uzaqgörən siyasətdir, əgər onlar belə bir şeyi ifadə edirlərsə, çünki Ermənistan Respublikasının Bəyannaməsinə və Konstitusiyasına görə, Artsax ermənilərinin hüquqlarının müdafiəçisi və qarantıdır və Minsk Qrupu Artsax məsələsi kontekstində fəaliyyət göstərir.
Bu arada Areq Koçinyan Əliyevin Artsax məsələsini beynəlxalq səviyyədə nəhayət bağlamaq üçün Minsk qrupunun buraxılmasını tələb etməsi ilə bağlı qiymətləndirməni bölüşmür.
“Mən hesab edirəm ki, Artsax məsələsinin açıq və ya qapalı olması tamamilə Ermənistanın imkanlarından asılıdır, hansısa məqamda bu məsələnin açıq qalmasını bağışlamır. Qalan hər şey, məncə, daha çox nağıl janrındandır”.
Minsk qrupu 1992-ci ildə yaradılıb. Strukturun ləğvisə yalnız hər iki tərəfin razılığı ilə mümkündür.
