Radar Armenia-nın həmsöhbəti politoloq Hakob Badalyandır.
Sual: – Blokadanın ləğvi məsələsi Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsindən kənarda qaldı və növbəti müzakirəyə buraxıldı. Bu o demək deyilmi ki, müqavilə imzalanandan sonra da məsələlər həll olunmur və blokadadan çıxarma məsələsi bir gün Azərbaycanın əlində silaha və ya yeni müharibəyə səbəb olacaq?
Cavab: – – Hesab edirəm ki, yol məsələsini sülh müqaviləsi prosesindən ayırmaq üçün bu razılaşma daha çox Ermənistan və Azərbaycanın ən azı bir ümumi marağından irəli gəlir.
Rusiya və Çinə qarşı “orta dəhliz” layihəsində birbaşa iştirak perspektivindən yayınmaq və ABŞ-ın təşviq etməyə çalışdığı İran, Böyük Britaniya da bu məsələdə maraqlıdır.
Təbii ki, həm Yerevan, həm də Bakı, bu yolların açılması rejimi ilə bağlı fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, yenə də ən azı bir ümumi maraqlara malik ola bilər. Yəni heç bir layihədə görünməmək, qeyd etdiyim üçlük üçün strateji problemdir.
Təbii ki, müxtəlif aspektlərlə, yəni Rusiya və İran məsələsində bir hissə var, Çin məsələsində başqa bir hissə var. Amma ümumilikdə götürdükdə əsas məqsəd müəyyən qədər bu məsələ ilə bağlı müzakirələrin dayandırılmasıdır, çünki görürük ki, bu yollar, marşrutlar, logistika sahəsində rəqabət güclənir.
O ki qaldı yeni müharibənin səbəbkarına və ya alətinə çevrilməyə, mən hesab edirəm ki, hətta bu məsələnin həlli heç bir təminatdan asılı deyil. Yeni müharibənin istisna edilməsinin qarantiyası qüvvələr balansıdır.
Müharibələrin qarşısının alınmasının və ya aradan qaldırılmasının açarı budur: mikro səviyyədə güc balansı, yəni Ermənistan-Azərbaycan və bütövlükdə Qafqazın təhlükəsizlik sistemində qüvvələr balansı.
Biz görürük ki, ümumilikdə bu iki sistemdə belə bir tarazlıq yoxdur. Ona görə də hansı razılaşmaların əldə olunmasından, sülh müqaviləsinin imzalanıb-imzalanmamasından asılı olmayaraq, həmişə risklərmövcuddur.
Klassik filmdə deyildiyi kimi, həmişə bir səbəb olacaq. Müharibə üçün balanslaşdırılmış əsaslar varsa, o zaman hər zaman bir səbəb, fürsət yarada bilərsiniz, bəzən tez, bəzən də müəyyən bir müddətdə, lakin əsas zəmanət balansdır.
Təəssüfflər olsun ki, bu gün bizdə nə mikro, nə də makro səviyyədə belə bir tarazlıq yoxdur.
Sual: – Azərbaycan Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsini tələb etməklə ilkin şərtlər siyasətini davam etdirir. Ermənistan nə edə bilər və etməlidir ki, Azərbaycan real sülhü təmin edən və təmin edən sülh müqaviləsi imzalasın?
Cavab: – Qeyd etdiyim kimi, sülh müqaviləsi real sülhü təmin etməyəcək, təminat olmayacaq. Və bunu hamı başa düşür. Ona görə də bu, həm Ermənistan, həm Azərbaycan, həm də müvafiq enerji mərkəzləri üçün bu məqsəd deyil, prosesdir. Başqa sözlə, müəyyən məqsədlərə xidmət edən bir prosesdir.
Ditsuk, Ermənistanın bu proseslə məqsədi mümkün qədər vaxt və məkan sabitlik mühitini təmin etməkdir ki, bu da Ermənistana iqtisadi, müdafiə qabiliyyətini və s. bərpa etməyə imkan verəcək.
Azərbaycan daha bir problemi həll edir. Fərqli enerji mərkəzləri müxtəlif problemləri həll edir. Qeyd etdiyim kimi, sülh müqaviləsinin imzalanıb-imzalanmamasından asılı olmayacaq. Sülh məhz güc balansından asılı olacaq.
Azərbaycanın ilkin şərtlər siyasətinə gəlincə, Azərbaycan bu məntiqi rəhbər tutur: dünyada sülh mühiti yoxdur. Elə tarixi dövr var ki, güc məsələlərin həlli üçün əsas vasitədir və bu vəziyyət qlobal miqyasda kifayət qədər münbit zəmin qazanıb.
Və Azərbaycan özünü Ermənistandan güclü hesab etdiyinə görə, sənədlərin nisbi mənasında Ermənistanı məhdudlaşdırmaq motivi yoxdur. Və bu mənada Azərbaycan güc amili ilə bağlı böyük-kiçik məsələni lazımi vaxtda həll etmək üçün daim “alovu qızğın” saxlamağa cəhd edir”.
Ermənistanın etməli olduğu şey bir tərəfdən Azərbaycana imkan verməmək, digər tərəfdən də Azərbaycanı cilovlamaq baxımından öz siyasi maraqlarından əl çəkmədən mümkün qədər çevik oynamaqdır. Çünki əks təqdirdə, Azərbaycanı bu şantaj siyasəti ilə idarə etmək və ya cilovlamaq əvəzinə sadəcə olaraq qidalandırmaq demək olardı.
