Ermənistanla mübarizədə Azərbaycan digər tezislərlə yanaşı ekoloji mövzudan da siyasi silah kimi istifadə edir. Yaxın gələcəkdə bu tendensiya Bakıda keçiriləcək COP29 BMT-nin İqlim dəyişikliyi konfransı ərəfəsində daha da qızışacaq.
Artsax tənzimləməsindən sonra Azərbaycan tərəfi ətraf mühitin çirklənməsinə qarşı mübarizədə özünü qabaqcıl kimi göstərir. Halbuki Azərbaycan reallığı başqa olaydan xəbər verir.
Bir çox beynəlxalq hüquq müdafiəçiləri və ətraf mühit təşkilatları COP29-un Bakıda keçirilməsini qəbuledilməz hesab edirlər. Söhbət ilk növbədə təcavüzün, siyasi məhbusların və zülmün təzahüründən gedir, lakin iqlim dəyişikliyi konfransının birbaşa ekoloji tərəfi və problemləri var.
Azərbaycandan çıxan ekoloji bəyanatlara nəzər salsaq, BMT-nin noyabrda Bakıda keçiriləcək iqlim dəyişikliyi konfransında Ermənistana qarşı hansı ekoloji kampaniyanın gözlənildiyini təxminən təsəvvür edə bilərik.
Rəsmi Yerevan hələlik forumda iştirakla bağlı qərar verməsə də, Bakıdan dəvət Ermənistanın Xarici işlər nazirinin adından göndərilib, lakin qərardan asılı olmayaraq, yəqin ki, erməni tərəfinin cavab olaraq ekoloji hədəfləri olmalıdır.
İlk baxışdan bu ölkə ətraf mühitin çirklənməsinə qarşı mübarizədə önəmli
mövqe tutur. Eyni zamanda, yalnız Azərbaycanın enerji sahəsində indiki siyasəti davam edərsə, ekoloqlar qaçılmaz təhlükələri proqnozlaşdırırlar.
Mütəxəssislərin fikrincə, yaxın onilliklərdə Azərbaycanda temperatur orta qlobal səviyyədən daha sürətlə yüksələcək və 2090-cı illərdə 4,7%-ə qədər istiləşəcək ki, bu da öz növbəsində məhsuldarlığın azalmasına, səhralaşmaya və su təchizatı problemlərinə səbəb olacaq.
Bu məsələləri bir kənara qoyan Azərbaycan Ermənistanın mədən sənayesi, çayların çirklənməsi, fabrik fəaliyyəti, nüvə enerjisi və Artsax resurslarının istifadəsi barədə daim danışır.
Zavodun göstəriciləri ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi üzrə ƏMTQ-yə uyğun olsa da, Azərbaycan tərəfi Eraşxda fəaliyyət göstərən metal əritmə zavodunu Ararat ərazisinə köçürməyə nail olub.
Bunu xatırladan “Ekolur” informasiya qeyri-hökumət təşkilatının rəhbəri İnqa Zarafyan Azərbaycanda beynəlxalq konvensiyaların daha ciddi şəkildə pozulmasının olduğunu iddia edir.
“Bir çox konvensiyalara imza atan Azərbaycan həmin Orhus Konvensiyasının müddəalarına, transsərhəd çirklənmə ilə bağlı eyni müddəalara əməl etmir və məsuliyyət daşımır, bu konvensiyaları siyasiləşdirməyə çalışır.
Onların yaxşı işləyən sxemi var, biz bunu Artsaxda gördük. Sxem beynəlxalq təşkilatlar buna diqqət yetirənə qədər işləyir. Harada baş verdiyini çox gözəl bilən məmurlarımız, nazirliklərimiz müvafiq addım atanda ciddi beynəlxalq təşkilatlara diqqət yetirəcəyik: Onlar sxem təqdim edirlər, biz faktlar, hallar və s. Anonslarımızı veririk, amma səviyyə bir az fərqlidir”.
Azərbaycanın qeyri-sivil ekoloji “siyasəti”nin bariz nümunəsi ötən il Ermənistanla həmsərhəd Gətabək rayonunun Söyüdlü kəndində baş verən hadisələr zamanı “qapalı” Azərbaycandan gəlib.
Kənd sakinləri ikinci qızıl mədəninin tullantı çuxurunun tikintisinə etiraz ediblər. Onların sözlərinə görə, süni göldə ağır metalların və sianidlərin olması nəticəsində ətraf mühit xeyli çirklənir, çay çirklənir, insanların səhhətində ciddi problemlər yaranır.
Hakimiyyət bu ekoloji problemi gözyaşardıcı qaz, dəyənək və həbslərlə “həll etdi”. Fəal-ekoloq bu etiraza dəstək verdiyi üçün hələ də həbsdədir.
Beynəlxalq mətbuat dəfələrlə yazıb ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı mədən yanacaqlarından, ilk növbədə neft və qazdan çox asılıdır. Bu ölkənin hökuməti yaxın illərdə qaz hasilatını 1/3 artırmaq niyyətindədir.
Bununla belə, Bakı 1990-cı ilə nisbətən 2030-cu ilə qədər istixana qazı emissiyalarını üçdə birdən çox, 2050-ci ilə qədər isə 40% azaltmağı öhdəsinə götürüb.
Ekoloji baxımdan daha arzuolunan olan bərpa olunan enerjinin inkişafı ilə bağlı Bakıdan hələlik ancaq şifahi bəyanatlar eşidilir.
Azərbaycanın baş prokuroru Naxicevanda keçirilən ekoloji konfransda bəyan edib ki, Ermənistan bilərəkdən Araks çayını kimyəvi və radioaktiv tullantılarla çirkləndirir.
Ekoloqlar iddia edirlər ki, hər bir dövlətin bu və ya digər ekoloji problemi var, lakin qərarlar siyasət deyil, beynəlxalq konvensiyalar sahəsində qəbul edilir.
Ermənistan tərəfi üçün Azərbaycanın konkret ekoloji problemlərinin qaldırılması müxtəlif çətinliklərlə bağlıdır.
“Ermənistan meşələri” qeyri-hökumət təşkilatının sədri Nazeli Vardanyanın sözlərinə görə, erməni tərəfinin bu istiqamətdə fəal işləməməsinin səbəbi və ehtiyatlılığı budur.
“Ölkəyə qarşı heç bir tədbir görməməliyik, bunu dövlət etməlidir”. Neft və qazla bağlı nə etməliyik? İqlim dəyişikliyi üzərinə təsir edir deyə bilərikmi, Amma bu bizdən o qədər uzaqdır ki, biz araşdıra bilmərik.
QHT-lər, ictimai iştirak yoxdur və s. yoxdur. Bu, Konvensiyanın Katibliyi və onun əhalisi üçün maraqlı olmalıdır. Məsələn, Şikahoğ qoruğunda meşələrin qırılması ilə məşğuldurlar və s..
Onların Ermənistan ərazisində nə etdiklərini deyə bilərik, amma bu həm də siyasi məsələdir, Ermənistan bu sahəyə nə dərəcədə daxil olmaq istəyir. Deyəcək sözümüz var, amma nə desək, bizə qarşı istifadə oluna bilər. Ona görə də çox vaxt bu məsələlərdən çəkinirik və ya qaldırmırıq, biz onlardan yuxarıda olduğumuz üçün bu, bizə qarşı yönələ bilər”.
Ötən gün Amerikanın Politico jurnalı COP29-a istinad edərək yazıb ki, Azərbaycan neft və qaz gəlirlərindən çox asılıdır və bir çox şirkətlər Bakının “yaşıllaşdırma” ilə məşğul olduğundan ehtiyat edirlər.
Bu, “aldadıcı marketinq” mənasını verən beynəlxalq termindir. Başqa sözlə, özlərini ekoloji cəhətdən təmiz kimi göstərirlər, əslində isə müştəriləri sadəcə manipulyasiya edirlər. ER məsələsində, təbii ki, COP amilində bu termin iqtisadi mənada istifadə edilməmişdir.
