Ermənistan və Azərbaycan arasında faciəli keçmişi nəzərə alsaq, sülh və sabitlik şansı varmı və ABŞ ona kömək etmək üçün nə edə bilər? Son günlərdə axşam saatlarında amerikalı qanunvericilər Helsinkidə konqres komitəsində bu məsələni bir saatdan çox müzakirə ediblər.
Bu mötəbər təşkilat 45 ildən çox əvvəl ABŞ hökuməti tərəfindən Avropada əməkdaşlıq və təhlükəsizliyə nəzarət etmək üçün yaradılıb.
Müzakirələrdə iştirak edən həm Demokrat, həm də Respublikaçı qanunvericilər Ermənistanın təkbaşına mövcud çağırışların öhdəsindən gələ bilməyəcəyi qənaətindədirlər.
Bir neçə ay əvvəl Ermənistanda səfərdə olan ABŞ Senatının Xarici əlaqələr komitəsinin sədri Ben Kardin bildirib ki, Azərbaycan Ermənistanın işğal olunmuş ərazilərindən geri çəkilmək əlaməti göstərmir və sülh müqaviləsinin imzalanmasını gecikdirmək üçün yeni tələblər irəli sürür.
“Azərbaycan Ermənistanın konstitusiyasını dəyişməkdə israrlıdır, bu, gülünc və lazımsızdır. Hesab edirik ki, onun məqsədi sülh sazişini təxirə salmaq və ya ləğv etməkdir” – deyə Kardin bildirib.
Təcrübəli konqresmen vurğulayıb ki, onun fikrincə, Ermənistanla Azərbaycan arasında iki ilə yaxındır müzakirə olunan sənəd ədalətli deyil, çünki o, erməni tərəfinin bir sıra əsas məsələlərini əhatə etmir.
Mən başa düşdüyümə görə, onlar Dağlıq Qarabağ və oradan gələn köçkünlər, sərhəd məsələləri haqqında heç danışmırlar.
Hətta Azərbaycanın nəzarətində olan ərazilərdən belə danışmırlar, belə ki, bu ədalətlirazılaşma deyil. Lakin mənim başa düşdüyümə görə, Ermənistan irəli getmək istəyir, çünki bu, sərhədləri açmaq və ölkəni düzgün iqtisadi inkişaf yoluna qoymaq üçün yeganə variantdır” – deyə Ben Kardin bildirib.
Yalnız Ermənistanın istəyi yetərli deyil, deyə müzakirədə iştirak edən region üzrə konqresmenlər və ekspertlər vurğulayıblar və ABŞ-ın avropalı müttəfiqləri ilə birlikdə Azərbaycan və Türkiyəni erməni tərəfinə güzəştə getməyə təşviq etməli olduğunu vurğulayıblar.
Komissiyanın Respublikaçı həmsədri Co Vilson qeyd edib ki, bir neçə gün öncə o, Azərbaycan prezidenti ilə şəxsən görüşüb və bu mesajı ona da çatdırıb.
“Ermənistanın sülh və firavan gələcəyə malik olması, Azərbaycanın rəqabət aparması və bütün regionun irəli getməsi üçün həm Türkiyə, həm də Azərbaycan Ermənistanla barışıq yolunda mühüm addımlar atmalıdır”.
Birləşmiş Ştatlar bu prosesi dəstəkləməkdə davam edir, lakin təkcə bizim dəstəyimiz kifayət deyil, bunun üçün regiondakı bütün maraqlı tərəflərin birgə səyi lazımdır.
Ermənistanın və bütün regionun gələcəyi yaxın bir neçə ay və illərdə baş verəcək prosesslərdən asılıdır” – deyə Vilson bildirib.
Komissiya üzvləriçün bunu proqnozlaşdırmaq çətindir. “Ermənistan Azərbaycanla münasibətləri həll etməyincə Türkiyə sərhədi açmayacaq.
Rusiya isə öz növbəsində Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin həllində maraqlı deyil və pərdə arxasında tərəflərin razılığa gəlməsinə hətta mane olur” – deyə Helsinki Komissiyasının Demokrat həmsədri Ben Kardin bildirib. Bu vəziyyətdən çıxmaq üçün nə etmək lazımdır.
Konqres tərəfindən dəvət olunmuş erməni ekspert Tiqran Qriqoryan Ermənistanın hərbi, iqtisadi və demokratik imkanlarını gücləndirmək, Azərbaycana qarşı məhdudiyyətlər qoymaq üçün bir sıra tövsiyələr verib.
“Ən azı Ermənistana və Dağlıq Qarabağ ermənilərinə qarşı hərbi cinayətlərdə və təcavüzdə iştirak edən Azərbaycan rəsmilərinə və hərbi qulluqçularına qarşı məqsədyönlü sanksiyalar tətbiq edilməlidir.
Məsuliyyətə cəlb etməmək yalnız Azərbaycanın silsilə hücumlarını gücləndirir” – deyə Qriqoryan bildirib.
Müzakirələrdə iştirak edən bir neçə konqresmen, əsasən də Respublikaçılar düşərgəsindən Azərbaycan və xüsusilə də Türkiyə ABŞ-ın regionda etibarlı müttəfiqi olaraq qaldığını vurğulayıb. Bir neçə belə müşahidədən sonra Türkiyənin Konqresdəki nümayəndə heyətinin həmsədri zəng edib
Demokrat Stiv Koen xəbərdarlıq edib ki, bugünkü Türkiyə ABŞ-ın onilliklər ərzində işlədiyi ölkə deyil.
“Onlar artıq bizim dostumuz deyil, o qədər də etibarlı deyillər, Rusiya, Çin, bizim və başqaları ilə sövdələşmədədirlər. Odur ki, ayıq olun”.
Müzakirədə hamı razılaşdı ki, Vaşinqton Ermənistana siyasi, iqtisadi və diplomatik dəstək verməlidir. Dinləmələrdən bir neçə saat sonra Birləşmiş Ştatlar hökuməti Ermənistana maliyyə yardımını 2 dəfə 120 milyon dollardan 250 milyon dollara çatdıracağını açıqladı.
ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin (USAID) məlumatına görə, bu dəstəyin məqsədi Ermənistanda demokratiya və iqtisadiyyatın inkişafıdır.
“Biz müdaxilə etməliyik ki, o, özünü qoruyub müstəqil qərarlar qəbul etsin, rusları Ermənistandan çıxarsın, yeni ticarət imkanları açmaq üçün Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətləri yaxşılaşdırsın” – deyərək Ermənistan Helsinki komissiyasında müzakirə zamanı Ken Kardin qeyd edib.
Konqresin bu komitəsi real qərarlar qəbul etmir, lakin ABŞ-ın ATƏT və təşkilata üzv ölkələrlə bağlı siyasətinin işlənib hazırlanmasına və həyata keçirilməsinə töhfə verir və Amerika hökumətinə Avropada sabitlik və təhlükəsizliyə təhdidlər barədə vaxtaşırı hesabatlar təqdim edir.
