ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin araşdırmasının nəticələri: Respondentlərin əksəriyyəti hesab edir ki, Ermənistanda söz azadlığı yüksək səviyyədədir

ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi Ermənistanda söz azadlığı və media istehlakı üzrə illik araşdırmanın nəticələrini açıqlayıb. Alınan məlumata görə, qeyd olunur ki, 2023-cü ildə olduğu kimi, 2024-cü ildə də respondentlərin əksəriyyəti hesab edir ki, Ermənistanda həm cəmiyyət, həm də kütləvi informasiya vasitələri üçün yüksək səviyyədə söz azadlığı mövcuddur.

 Respondentlərin 75 faizi insanların öz fikirlərini ifadə etmə azadlığını tamamilə və ya qismən azad hesab edir, media üçün bu göstərici 72 faiz təşkil edir.

2023-cü illə müqayisədə hazırda Ermənistanda hakimiyyət və müvafiq qurumların həm media, həm də fərdlər arasında söz azadlığını adekvat şəkildə qoruduğunu düşünən insanların sayı 8 faiz artıb.

Fokus qrupunun iştirakçılarının əksəriyyəti söz azadlığını hər hansı bir nəticədən qorxmadan öz fikrini ifadə etmək bacarığı kimi qiymətləndirir.

Sorğu iştirakçıları hesab edirlər ki, Ermənistanda fərdlər və jurnalistlər həm hakimiyyət, həm də müxalifət haqqında fikirlərini heç bir nəticədən çəkinmədən sərbəst ifadə edə bilirlər.

Onlar qeyd edirlər ki, jurnalistlər bəyənilmələr qazanmaq və yüksək reytinq əldə etmək üçün yanlış məlumat yaya bilərlər ki, bu da cəmiyyət üçün mənfi nəticələrə səbəb ola bilər.

 Bu manipulyativ davranış mənfi qiymətləndirilir, xüsusən də jurnalistlərin belə davranışı cəzasız qalır. Bəzi iştirakçılar hətta jurnalistlərin işini tənzimləmək və yayılan məzmunu nəzarətdə saxlamaq üçün senzura tətbiq etməyi təklif edirlər.

Bundan əlavə, söz azadlığının sui-istifadəsi ilə bağlı narahatlıqlar da səslənir, burada təhqiredici sözlər və nəzakət çatışmazlığı söz azadlığı ilə əsaslandırılır.

Sorğu iştirakçıları hesab edirlər ki, Ermənistanın media sahəsində ən yüksək səviyyədə söz azadlığına sahib vasitələr bloqlar, vidoebloqlar və podkastlardır.

Respondentlər bunları müvafiq olaraq 86 və 83 faiz dərəcəsində “tamamilə azad” və “qismən azad” olaraq qiymətləndiriblər. Bunun əksinə olaraq, çap mediası və televiziya azadlığın ən aşağı səviyyəsinə malik vasitələr kimi qəbul edilir.

Respondentlərin 80 faizi isə nifrət nitqini Ermənistanda ciddi bir problem kimi görür (2023-cü ildə 84 faiz), və onların əksəriyyəti (66 faiz) bunun ən çox onlayn məkanlarda müşahidə olunduğunu qeyd edir.

Jurnalistlərin etikası və peşəkarlığından razılıq səviyyəsi 2023-cü ildən bəri təxminən 44 faiz səviyyəsində qalıb, narazı qalan respondentlər əsasən şəhər yerlərindən, xüsusən də Yerevandan gəlir.

Bu, media izləyicilərinin jurnalist etikası ilə bağlı narahatlıqlarını vurğulayır, xüsusən də paytaxtda, harada ki media istehlakı və nəzarəti daha yüksəkdir.

Respondentlərin 49 faizi hesab edir ki, onlar dinc etiraz aksiyalarında və ya digər təşkil olunmuş tədbirlərdə sərbəst şəkildə iştirak edə bilərlər. Respondentlərin yalnız 4 faizinin internetə qoşulmuş cihazı (televizor, smartfon, noutbuk və ya planşet) yoxdur. Bu göstərici 2023-cü ildəki ilə (5 faiz) fərqlənmir.

Erməni televiziya kanalları (80 faiz) və erməni xəbər saytları (73 faiz) respondentlər arasında ən populyar media vasitələridir, onları erməni bloqları, vidoebloqlar və podkastlar (48 faiz), həmçinin rus televiziya kanalları (47 faiz) izləyir. Təhlil göstərir ki, sosial şəbəkələr respondentlərin əksəriyyəti üçün xəbər saytlarına daxil olmaq üçün əsas vasitə olmağa başlayır.

 Sosial şəbəkələr arasında ən çox istifadə edilənlər “YouTube” və “Facebook”dur, bunlardan müvafiq olaraq respondentlərin 81 və 77 faizi istifadə edir.

Qeyd etmək lazımdır ki, “Instagram”ın istifadəsi əhəmiyyətli dərəcədə artaraq, 2023-cü ildəki 42 faizdən 2024-cü ildə 52 faizə çatıb.

Respondentlər jurnalistlərin riayət etməli olduqları əsas etik meyarları, həmçinin erməni KİV-ləri tərəfindən ən çox pozulan etik prinsipləri qeyd ediblər.

Respondentlər arasında ən vacib etik prinsip cəmiyyətə və insan hüquqlarına hörmətdir (45 faiz), onu tərəfsizlik və dürüstlük izləyir (37 faiz).

Qeyd etmək lazımdır ki, respondentlərin fikrincə, bu prinsiplər də erməni KİV-ləri tərəfindən ən çox pozulan prinsiplərdir.

Araşdırma üçün qarışıq metodlardan istifadə edilib. İstifadə olunan metodlar arasında Ermənistanda 18 və daha yuxarı yaşda olan 1106 vətəndaşın sorğusu, əhali arasında fokus qrup müzakirələri var.

İkincili məlumatlar üçün mövzu ilə əlaqəli digər tədqiqatlar və nəşrlər təhlil edilib.