4 aydan sonra, 2025-ci ilin fevralında Aİ-nin mülki müşahidə missiyasının Ermənistanda yerləşdirilməsinin iki illik müddəti başa çatacaq. İndi Aİ missiyasının gələcək fəaliyyətləri müzakirə olunur. Eyni zamanda rəsmi Bakı Aİ müşahidəçilərinin mövcudluğuna qarşı aqressiv təbliğata qayıdıb. Lakin avropalı müşahidəçilər Ermənistanda qalmağa hazırlaşır, üstəlik, Azərbaycan ərazisində də mövcudluqlarını təmin etməyə hazırdırlar və Ermənistanla yeni layihələr planlaşdırırlar.
Aİ-nin Ermənistandakı mülki müşahidə missiyasının növbəti addımlarına yəqin ki, noyabrda aydınlıq gətiriləcək, deyə Aİ-nin Ermənistandakı missiyasının rəhbəri vəzifəsini icra edən Marek Kuberski təsdiqləyib. Avropalı müşahidəçilərin Ermənistandakı mandatı 2025-ci ilin fevralında başa çatır. İndi danışıqlar gedir, Kuberski deyir.
“Gələcək addımlarımızla bağlı müzakirələr gedir, kifayət qədər gərgindir. Sentyabrda Brüsseldən Ermənistana faktaraşdırıcı missiya gəldi. Bizim tərəfdaşlarımız Ermənistan hakimiyyəti, siyasi cəmiyyəti və erməni təşkilatları ilə danışmağa gəliblər. Bu gün bir şey deyə bilərəm. Biz həm Ermənistan hakimiyyəti, həm də erməni əhalisi tərəfindən güclü dəstək hiss edirik. Hesab edirəm ki, Aİ-yə üzv dövlətlər bizim missiyamızı genişləndirmək barədə ciddi düşünürlər. Qərar real olaraq noyabrda verilməlidir. Çox tezliklə, məncə. Qərar qəbul olunursa, daha iki il də qalırıq, çünki bizim sistem belədir, uzadılması hər dəfə iki il olur”.
Aİ-nin müşahidə missiyasının Ermənistanda yerləşdirilməsi təklifi əvvəldən Ermənistandan gəlib. İki ildən sonra dövlətin mövqeyi dəyişməyib, Parlamentin Xarici Əlaqələr Daimi Komitəsinin sədri Sargis Xandanyan “Radiolur”a müsahibəsində bildirib. “Aİ-nin mülki müşahidə missiyasının fəaliyyəti Ermənistan üçün, ümumilikdə sabitlik üçün, atəşkəs rejiminin pozulmasının monitorinqi ilə bağlı çox vacibdir. Onu da bilirik ki, missiyanın yerləşdirilməsindən sonra atəşkəs rejiminin pozulması faktları kəskin şəkildə azalıb, ona görə də bu missiyanın Ermənistanda xidmətini davam etdirməsi məntiqli olardı”.
Hazırkı müzakirələr Aİ missiyasının mandatında və ya ölçüsündə dəyişiklik nəzərdə tutmur. Missiyanın rəhbəri deyir ki, Aİ-yə üzv ölkələrdə gələcək işlərlə bağlı fikirlər eynidir.
Kuberski bu missiyanı görünməmiş və Aİ-də ən uğurlu missiyalardan biri hesab edir.
“Mən mandatımızda ciddi dəyişiklik gözləmirdim. Əgər uzadılma olarsa, yəqin ki, mandat az-çox eyni olacaq. Üzv dövlətlərdə onlar bunu eyni şəkildə görürlər ki, biz tərəfsizliyi qorumalıyıq, eyni zamanda təklif edə biləcəyimiz yumşaq təhlükəsizlik vasitəsilə işi davam etdirməliyik. Düşünürəm ki, işləyəcək. Bura gələndə bizim üç strateji hədəfimiz var idi. Birincisi, sərhəddə insidentlərin sayını azaltmaq, ikincisi, sərhədə yaxın yaşayan sakinlər arasında təhlükəsizlik hissini artırmaq, üçüncüsü, həm hakimiyyət, həm də əhali səviyyəsində Ermənistan və Azərbaycan arasında etimadın normallaşmasına, möhkəmlənməsinə dəstək vermək. Biz Ermənistan ərazisində işləsək belə, neytrallığı və qərəzsizliyi qorumağa borcluyuq. Biz bu münaqişədə qərəzli deyilik, regionda, bütün regionda vəziyyətin normallaşmasına kömək etməyə çalışırıq”.
Bu iddiaların əksinə olaraq Azərbaycan və Rusiya tərəfindən missiyaya qarşı ittihamlar var. Rəsmi Bakı müxtəlif beynəlxalq instansiyalarda ittihamlar irəli sürür ki, Ermənistandakı müşahidə missiyası sərhədlərdə məlumat toplamaqla məşğuldur və guya üçüncü tərəfə ötürür. Azərbaycan müdafiə nazirinin müavini, Ordunun Baş Qərargah rəisi Kərim Vəliyev bir neçə gün əvvəl Bakıda NATO-nun yüksək rütbəli hərbi zabiti ilə görüşdə Ermənistanda müşahidəçilərin yerləşdirilməsinin vəziyyəti gərginləşdirdiyini bildirib.
Avropa İttifaqının xarici əlaqələr və təhlükəsizlik siyasəti üzrə sözçüsü Piter Stano cavabında bildirib ki, missiya Azərbaycanla da əməkdaşlığa hazırdır.
Aİ-nin Ermənistandakı missiyasının müvəqqəti rəhbəri vəzifəsini icra edən bu cür ittihamlardan narahat olmağa başlayıb. O hesab edir ki, onları cavabsız qoymaq olmaz.
Ermənistanda da ittihamlar qəbul edilmir. Sargis Xandanyan onları əsassız adlandırır.
“Bu missiya mülki xarakter daşıdığı üçün o, yalnız avtomobillərin daşınmasını həyata keçirir və Ermənistan-Azərbaycan sərhədindəki vəziyyətlə bağlı Aİ qurumlarına hesabat verir”.
Aİ-nin Ermənistandakı nümayəndə heyətinin rəhbəri, səfir Vasilis Maraqos da öz növbəsində Ermənistan üçün yeni böyük layihələri açıqlayır.
“Biz indi tərəfdaşlıq proqramı üzrə danışıqlar aparırıq və xeyli irəliləyiş əldə etmişik. Bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən Avropa institutlarının yeni komandası formalaşıb və tezliklə biz Ermənistan-Aİ əlaqələrinin bütün potensialını açacağıq ki, bu barədə də razılaşmamız, CEPA çərçivəsində razılaşdıq. Biz təkcə erməni institutlarını gücləndirmirik, həm də ölkənin uzunmüddətli demokratik dayanıqlığını təmin etməyə çalışırıq”.
Söhbət yaxın 4 ildə Ermənistana 270 milyon avro qrant dəstəyindən gedir. Vasilis Maraqos bir daha vurğulayır ki, bu plan və baxış regionda heç kimə qarşı yönəlməyib.
