Rusiyanın Kazan şəhərində oktyabrın 22-24-də keçiriləcək BRİKS sammitində Ermənistan da ilk dəfə olaraq bir sıra ölkələrlə birlikdə iştirak edəcək.
Ermənistan bu birliyin üzvü deyil, lakin bir çox amilləri, xüsusən də iştirakçı ölkələrin əksəriyyətinin Ermənistanın əsas ticarət-iqtisadi tərəfdaşları olduğunu nəzərə alaraq, erməni nümayəndə heyətinin mühüm və maraqlı görüşləri ola biləcəyini güman etmək olar.
BRİKS-in 16-cı sammiti 2024-cü ilin əvvəlindən artıq 9 üzvü olan bu təşkilatın tarixində ən geniş nümayəndəliyə malik olacaq.
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və MDB-nin digər ölkələrinin liderləri sentyabrın əvvəlində Rusiya prezidenti Vladimir Putin tərəfindən şəxsi dəvət alıb və bu dəvəti qəbul ediblər.
Ermənistanın bu tədbirdən mümkün iqtisadi gözləntiləri ilə bağlı jurnalist “Amberd” mərkəzinin aparıcı tədqiqatçısı, iqtisad elmləri namizədi, dosent Anna Paxlyan ilə söhbət edib.
Sual: Ermənistanın BRİKS üzvü olan Rusiya, Çin, İran, Hindistan və BƏƏ ilə kifayət qədər möhkəm iqtisadi əlaqələri var, həmçinin Misir ilə iqtisadi əlaqələrə yeni təkan verməyə çalışır. Ermənistanın həmin ölkələrlə iqtisadi əməkdaşlığının hazırkı vəziyyətini və dərinləşmə potensialını necə qiymətləndirirsiniz?
Cavab: Həqiqətən də, BRİKS-ə üzv olan ölkələrin əksəriyyəti ilə Ermənistan kifayət qədər möhkəm iqtisadi əlaqələrə malikdir.
Məsələn, təkcə 2023-cü ildə Rusiyaya, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə, Çinə, İran İslam Respublikasına və Hindistana Ermənistanın illik ixrac həcminin 73,6%-i, idxalın isə 53,7%-i düşüb.
Misirlə qarşılıqlı ticarət hələlik əhəmiyyətsizdir, lakin son dövrdə artım tendensiyaları təsir edicidir: 2024-cü ilin ilk 8 ayında Ermənistanın Misirə ixracı 2,5 dəfə, idxalı isə 4 dəfə artıb.
Ermənistanın Çinə 840 milyon ABŞ dolları və BƏƏ-yə (4,3 milyard) ixrac göstəriciləri də misli görünməmiş dərəcədə artıb.
Yalnız bu ilin 8 ayında Ermənistandan həmin ölkələrə ixrac 2023-cü ilin illik həcmini demək olar ki, iki dəfə üstələyib. Eyni dövrdə Rusiyadan Ermənistana idxal həcmi 61% artaraq 7 milyard dollardan çox olub.
Qeyd edilən tendensiyalar şübhəsiz ki, Ermənistanın bu bazarlarda mövqeyinin və BRİKS ölkələri ilə iqtisadi əməkdaşlığın genişlənmə potensialının mövcudluğundan xəbər verir.
Sual: Həmin ölkələrlə iqtisadi əlaqələrdə Kazanda müzakirə edilə biləcək və ya qaldırıla biləcək daha təcili məsələlər varmı?
Cavab: Kazanda keçiriləcək sammitin əsas mövzuları iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, beynəlxalq arenada təhlükəsizlik və sabitlik problemləri, BRİKS üzvü olan ölkələrin sosial-iqtisadi inkişafı, elm və texnika sahəsində qarşılıqlı təsir, beynəlxalq maliyyə sisteminin yenilənməsi və s. kimi mövzular ətrafında olacaq.
Həmin təşkilatın tərkibinə yeni ölkələrin daxil edilməsi BRİKS-in dünya siyasətində artan təsirindən xəbər verir.
Ermənistan üçün İran, Hindistan və Çinlə yol infrastrukturlarının inkişafı ilə bağlı razılaşmalar əldə etmək xüsusilə vacib ola bilər, bu isə inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında qarşılıqlı əməkdaşlığı daha da gücləndirəcək.
BRİKS-ə üzv olan Braziliya, Efiopiya və CAR ilə Ermənistanın iqtisadi əlaqələrinin mövcud vəziyyəti necədir və inkişaf perspektivləri nədir?
Braziliya ilə Ermənistanın iqtisadi əlaqələri daha fəaldır: əməkdaşlıq sazişləri və memorandumlar imzalanıb. Ermənistan Braziliyadan şəkər, şəkər siropu, tikinti avadanlıqları, ət və ət məhsulları, qəhvə, tütün və şirniyyat məhsulları idxal edir.
Bizim ölkədən Braziliyaya ixracda isə yüngül sənaye məhsulları, alkoqollu içkilər, xloropren kauçuk, bəzi kimyəvi məhsullar və s. fərqlənir.
Efiopiya ilə Ermənistan 1993-cü ildən diplomatik əlaqələr qurub. Bu ölkə ilə ticarət dövriyyəsi əhəmiyyətsiz həcmdədir. Eyni şey Cənubi Afrika Respublikasına da aiddir.
2023-cü ildə Efiopiya ilə Ermənistanın xarici ticarət dövriyyəsi cəmi 904,4 min dollar təşkil edib (yalnız idxal hesabına), Cənubi Afrika Respublikası ilə isə 8,6 milyon dollar olub.
Sual: Sizin qiymətləndirmənizcə, Ermənistan iqtisadi baxımdan qarşıdan gələn sammitdən nə gözləyə bilər?
Cavab: Kazan sammitində iştirak Ermənistan üçün tərəfdaşlıq əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi, ixrac bazarlarının diversifikasiyası, infrastrukturun inkişafı və birgə layihələrin həyata keçirilməsi ilə bağlı razılaşmalar əldə etmək baxımından əsas rol oynayır.
Bu baxımdan İran, Hindistan, Çin və BƏƏ ilə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinin vacibliyini xüsusilə qeyd etmək lazımdır.
