Polşa Prezidenti Ancej Dudanın Ermənistana səfəri, Polşa-Azərbaycan münasibətlərinin gərginləşməsi ilə nəticələndi. Bakı, Polşaya etiraz notası göndərdi.
Tərəflər arasındakı anlaşılmazlıqlar, AB mülki müşahidə missiyası ilə bağlı ortaya çıxdı. Onların Ermənistan-Azərbaycan sərhədində yerləşdirilməsi, Bakı üçün “Sülh müqaviləsi” danışıqlarında müzakirə mövzusuna çevrildi.
Eyni zamanda, Polşa Prezidenti, AB mülki müşahidə missiyasının gələcək fəaliyyəti ilə bağlı aydın fikirlərini bildirdi.
Bu fikrin önəmi, xüsusilə 2025-ci ilin yanvarında Polşanın AB Şurasına rəhbərlik edəcəyi faktı ilə vurğulanır. Fevral ayında isə Ermənistanda yerləşən AB müşahidə missiyasının müddəti başa çatır.
2025-ci ilin yanvarından AB Şurasının rəhbərliyini ələ alacaq Polşa, Ermənistanda yerləşən AB missiyasında öz nümayəndələrinin sayını artırmağı düşünür.
Bu haqda Polşa Prezidenti Ancej Duda, Ermənistana səfərinin nəticələrini yekunlaşdırarkən bildirmişdir. Bu, missiyanın müddətinin bitməsindən iki ay əvvəl, yəni fevralın 19-da, baş verir və missiyanın gələcəyi hələ də müzakirə olunur.
Bu bəyanat, Polşaya göndərilən etiraz notası və münasibətlərin gərginləşməsi ilə bağlı Azərbaycan tərəfinin “diplomatik”narahatlığına qeyri-adi bir cavabdır.
Azərbaycan, Polşa Prezidentinin Erasxa səfərinə ciddi şəkildə reaksiya verdi. Prezident Duda, AB müşahidəçiləri ilə birlikdə sərhəd bölgəsini yoxlayarkən, Bakı bu addımı “təhlükəsizlik şousu” adlandırdı və onu anti-Azərbaycan təbliğatında iştirak etməkdə günahlandırdı.
Azərbaycanın etirazında, “hələ də işğal altında olan” ərazilərdən bəhs edilir. Burada “Kyarkı” adı ilə yanaşı, onun Ermənistan dilindəki adı Tigranaşen də qeyd olunur.
Polşa Prezidentinin Tigranashenin yaxın bölgəsinə səfərini Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi provocativ adlandırdı. Lakin, Tigranashen’in 13 km uzaqlıqda yerləşdiyi və Erasxa etdiyi səfər haqqında danışarkən bu istinadın niyə edildiyi anlaşılmazdır.
Digər tərəfdən, Polşa Prezidenti Ancej Duda, Polşa mətbuatı ilə müsahibəsində, Ermənistanda yerləşən müşahidə missiyasının işini müsbət qiymətləndirdi.
“Missiya, Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin min kilometrində öz vəzifəsini yerinə yetirir, buna görə də bu, missiyanın tərkibində olan yüzdən çox insanın yerinə yetirdiyi böyük bir məsələdir. Onlar həmin ərazilərdə daimi nəzarət saxlamağa çalışırlar. Missiya, məsələn, vəziyyətin sakitləşməsi ilə bağlı müəyyən uğurlar əldə edir. Polşa, bu missiyaya iştirak edir və missiyadakı nümayəndələrinin sayının artırılması məsələsini nəzərdən keçirir”.
“Erməni Erasxı Varşava və Bakı münasibətlərini gərginləşdirdi: mübahisə həmçinin Aİ müşahidəçilərinin gələcəyi ilə bağlıdır”
Polşa Prezidenti Andjey Duda-nın Ermənistana səfəri Polşa-Azərbaycan münasibətlərində gərginliklə nəticələndi. Bakı Polşaya etiraz notası göndərdi. Tərəflər arasında fikir ayrılığı Avropa İttifaqının mülki müşahidə missiyası ilə bağlı yarandı. Bakının bu missiyanın Ermənistan-Azərbaycan sərhədində yerləşdirilməsini hətta “Sülh müqaviləsi” danışıqlarında müzakirə etməsi diqqət çəkir.
Polşa Prezidenti həmçinin Avropa İttifaqının mülki müşahidə missiyasının gələcək fəaliyyətləri ilə bağlı aydın mövqeyini ifadə etdi. Bu mövqenin əhəmiyyəti xüsusilə vurğulanır, çünki 2025-ci ilin yanvarından Polşa Aİ Şurasına sədrlik edəcək və fevral ayında Ermənistanda yerləşdirilmiş Aİ müşahidə missiyasının mandatı bitir.
Polşa Prezidenti Andjey Duda bəyan edib ki, Polşa Ermənistanda yerləşdirilən Aİ missiyasında öz nümayəndələrinin sayını artırmağı nəzərdən keçirir. Bu açıqlama fevralın 19-da missiyanın müddətinin bitəcəyi və taleyinin hələ müzakirə mövzusu olduğu bir vaxtda gəldi. Eyni zamanda, bu açıqlama Bakının Polşaya ünvanladığı etiraz notası və münasibətlərin pisləşməsi təhdidlərinə cavab kimi də dəyərləndirilir.
Azərbaycan, Andjey Duda-nın Eraskda Aİ müşahidəçiləri ilə patrul xidmətində iştirak etməsinə və Ermənistan-Azərbaycan sərhədini müşahidə etməsinə kəskin reaksiya verdi. Bakı bu addımı “həmərsin” adlandıraraq, anti-Azərbaycan təbliğatına dəstək kimi qiymətləndirdi. Azərbaycanın notasında “hələ də işğal altında olan” əraziyə işarə edilərək, həmin ərazi “Kərki” adlandırılıb. Ermənilər isə bu ərazini Tiqranəşen adlandırırlar.
Lakin Andjey Duda Polşa mediası ilə müsahibəsində Ermənistandakı müşahidə missiyasının fəaliyyətini effektiv hesab edib. O vurğulayıb ki, missiya 1000 kilometr uzunluğunda sərhəddə fəaliyyət göstərir və bu çərçivədə Polşanın daha çox nümayəndə ilə iştirakını artırmaq niyyəti var.
Duda vurğulayıb ki, müşahidə missiyasının gəlişindən sonra əvvəllər qeydə alınan atəşkəs pozuntuları və infrastrukturun məhv edilməsi halları dayandırılıb. Onun sözlərinə görə: “Bu baxımdan demək olar ki, missiya uğurlu olub.”
Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyət və Ermənistanla bu məsələdə fikir ayrılığı yaşayır və Avropa Birliyi (AB) müşahidə missiyasının mövcudluğunu “Sülh müqaviləsi” danışıqlarında şərt kimi irəli sürür.
Bu mövqeyi Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan da bir neçə gün əvvəl təsdiqləyib:
“Biz Azərbaycana qarşılıqlı təklif irəli sürmüşük və bildirmişik: çox yaxşı, gəlin sərhədin delimitasiya olunmuş hissələrində bu tənzimləməni edək.
Çünki artıq delimitasiya edilmiş sərhəddə obyektiv olaraq müşahidəçilərə ehtiyac yoxdur.”
Rəsmi Yerevan , müşahidə missiyasının gələcəyi ilə bağlı mövqeyini açıq şəkildə ifadə edib. Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bu barədə parlamentdə çıxış edərək deyib:
“Mənim bildiyimə görə, AB artıq bu missiyanın mandatının uzadılması məsələsini ciddi şəkildə nəzərdən keçirir. Bizim baxış bucağımızdan deyə bilərəm ki, Azərbaycanla imzalanmış və ratifikasiya olunmuş sülh müqaviləsi olmadığı müddətdə, neytral üçüncü tərəfin – Avropa Birliyinin müşahidə missiyasının obyektiv qiymətləndirmələrinə ehtiyac var və sərhəd boyunca davamlı monitorinq lazımdır.”
Avropa İttifaqı artıq bu mövqeyi bilir və “top indi onların meydançasındadır,” deyə Ermənistanın xarici işlər naziri bildirib. Missiyanın gələcək taleyi ilə bağlı qərar hələ qəbul edilməyib. Ermənistandakı müşahidə missiyasının rəhbəri Markus Ritterin müavini, polşalı Marek Kuberski də bunu təsdiqləyib:
“Biz bu məsələ üzərində işləyirik. Brüsseldəki tərəfdaşlarımız Avropa İttifaqının bütün üzv ölkələrinin paytaxtları ilə məsləhətləşərək qərar hazırlayırlar.
Biz artıq Ermənistan hökuməti və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları ilə məsləhətləşmələr aparmışıq. Hazırda missiyanın gələcəyi ilə bağlı qərar hazırlanır.
Bizim mandatımız gələn il fevralın 19-da başa çatır və buna görə də növbəti addımlarımızı müəyyən etməliyik”.
Kuberski vurğulayıb ki, AB-də hələ də Azərbaycan tərəfinin müşahidəçilərin çıxarılmasını tələb etməsinin səbəbini anlamırlar:
“Biz Azərbaycan tərəfindən gələn media hücumlarından əziyyət çəkirik. Azərbaycanla birbaşa əlaqəmiz yoxdur, bu səbəbdən bəzən vəziyyəti izah etməkdə çətinlik çəkirik.
Ancaq çalışırıq ki, bizim mandatımızın daha təhlükəsiz mühit yaratmağa, sərhəddə yaşayan insanların təhlükəsizlik hissini artırmağa və Ermənistanla Azərbaycan arasında inamın gücləndirilməsinə xidmət etdiyini izah edək.
Biz mülki və silahsız missiyayıq və sərhəddə vəziyyəti müşahidə edərək Brüsselə məlumat veririk”.
Azərbaycan isə öz anti-təbliğatı çərçivəsində AB müşahidəçilərini casusluqda ittiham edib.
Missiya 2023-cü ilin fevralında, iki illik mandatla, sərhədyanı bölgələrdə sabitliyə töhfə vermək və Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin tənzimlənməsinə dəstək məqsədilə yaradılıb.
Missiya fəaliyyətini tam şəkildə Qafan, Qoris, Cermuk, Yeğeqnadzor, Martuni və İcevan şəhərlərindəki altı ofisdən həyata keçirir.
