Son günlərdə Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyevin bəyanatları, xüsusilə onun yanvarın 7-dəki müsahibəsi, Cənubi Qafqaz bölgəsində sabitliklə bağlı narahatlıqları daha da dərinləşdirib.
Əliyevin davamlı tələbləri, “Zəngəzur dəhlizinin” açılması və Ermənistanı “faşizm”də ittiham etməsi, eləcə də beynəlxalq ictimaiyyətdən Ermənistanın hərbi imkanlarını məhdudlaşdırmağı tələb etməsi, Azərbaycanın daha aqressiv geosiyasi strategiyasını göstərir.
Bu hadisələr, Azərbaycanın əhəmiyyətli dərəcədə artırılmış hərbi büdcəsi fonunda baş verir və bölgədə sabit bir sülh perspektivləri ilə bağlı ciddi suallar yaradır.
Əliyevin hakimiyyəti illərdir ki, avtoritar siyasət və dövlətin himayəsi altında həyata keçirilən anti-erməni fəaliyyətləri ilə idarə olunur.
Freedom House-un “Dünyada azadlıq 2024” hesabatında Azərbaycan “azad olmayan” ölkə kimi qiymətləndirilib, bu da siyasi müxalifətə qarşı təzyiq və əsas azadlıqların pozulması ilə bağlıdır (Freedom House, 2024, freedomhouse.org).
Daxili müxalifətin basqısına paralel olaraq, Azərbaycan həmçinin nifrət nitqini aktiv şəkildə yayır və 2020-ci il müharibəsi nəticəsində nəzarət altına alınmış ərazilərdə erməni mədəni irsini məhv edir.
Bu dağıdıcı fəaliyyətlər, UNESCO və Avropa Şurasının İrqçiliklə Mübarizə üzrə Avropa Komitəsi (ECRI) tərəfindən sənədləşdirilib, düşmənçiliyi daha da artırır və sülhü və barışığı əngəlləyir (UNESCO, unesco.org; ECRI, coe.int/en/web/ecri).
Buna qarşı, son illərdə Ermənistan insan hüquqları və azadlıqlar sahəsindəki uğurları ilə bölgədə demokratiyanın lideri kimi tanınmışdır. Ermənistana aid yüksək göstəricilər, Azərbaycanın pisləşmiş vəziyyəti ilə ziddiyyət təşkil edir.
Əliyevin Fransa, Avropa İttifaqı və digər demokratik ölkələrə yönəltdiyi tənqidlər, bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Bunlar, demokratik dəyərləri şübhə altına almaq və öz rejiminin insan hüquqları pozuntularından diqqəti yayındırmaq məqsədini güdür.
Azərbaycanın strategiyasının əsas elementlərindən biri hərbi büdcənin əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasıdır. 2025-ci ildə Azərbaycanın hərbi büdcəsi 5 milyard dollar olacaq, bu isə 2023-cü ildə Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) hesabatında qeyd olunan 3.2 milyard dollardan ciddi artımdır (SIPRI, 2023, sipri.org).
Müqayisə üçün, Ermənistanın hərbi büdcəsi eyni dövrdə 1 milyard dollar olaraq qiymətləndirilir. Bu böyük qeyri-bərabərlik, Ermənistanı təhlükəsizlik ciddi çağırışlarla üz-üzə qoyur və Azərbaycana aqressiv addımlar atmaq imkanı yaradır.
Bu artan hərbi xərclər yalnız nəzarət məqsədilə məhdudlaşmır. Onlar, həmçinin Azərbaycanın ərazi iddialarının mesajını daşıyır.
Əliyevin Fransa və digər ölkələrdən Ermənistana silah tədarükünü dayandırmağı tələb etməsi, daha çox Ermənistanın müdafiə imkanlarını zəiflətmək məqsədini güdür.
Ermənistan, müdafiə qabiliyyətlərini müasirləşdirmək istiqamətindəki səylərində, aqressiv addımlar atmaq əvəzinə, belə təhlükəsiz olmayan şəraitdə özünü müdafiə etməyə çalışır.
Əliyevin Ermənistana yönəltdiyi “faşizm” ittihamları, əsassızdır və propoganda aləti kimi xidmət edir.
Əksinə, Avropa Şurası Azərbaycanda nifrət nitqi və zorakılığın qəhrəmanlaşdırılması hallarını dəfələrlə sənədləşdirib, o cümlədən NATO proqramı çərçivəsində erməni zabiti öldürdüyünə görə Ramil Safarovun qəhrəmanlaşdırılması faktını (Council of Europe, coe.int).
Regionda artan gərginlik, Azərbaycanın hərbi büdcəsinin bənzərsiz artımı və Əliyevin təhdid dolu ritorikası beynəlxalq ictimaiyyətin sərt və ardıcıl addımlar atmasının zəruriliyini kəskin şəkildə vurğulayır.
Bununla belə, Ermənistanın daxili müqavimətinin gücləndirilməsi də eyni dərəcədə vacibdir. Beynəlxalq dəstəyin əhəmiyyəti qiymətləndirilməməlidir, lakin onun effektivliyi daha yüksək olacaq, əgər Ermənistan güclü və birləşmiş bir dövlət kimi çıxış edərsə, yeni təhlükələrə qarşı dayanıqlı olmaq üçün hazırdır.
