Bakı qırğınlarının 35 ili tamam olur: “Azərbaycanda  erməni olmaq  ölümə məhkum olunmaq demək idi”

1990-cı il yanvarın 13-də Bakıda şəhərin erməni əhalisinin əvvəlcədən planlaşdırılmış və təşkil edilmiş qırğınları başladı və bir həftə davam etdi.

Azərbaycan hökumətinin təşviqi və səssiz razılığı ilə ermənilərin ünvanları əvvəlcədən müəyyən olunmuş şəkildə qətliamlar həyata keçirildi.

 Dəqiq rəqəmlər bəlli olmasa da, yüzlərlə erməni döyüldü, qarət edildi və öldürüldü. Alınan  məlumata görə, bu haqda “Geğard” Analitik Fondu öz məqaləsində bildirib.

Məqalədə həmçinin deyilir: “Qırğınlar zamanı öldürülən ermənilərin dəqiq sayı bəlli deyil, amma bu rəqəm bir neçə yüz nəfərə çatır.

1988-ci ilə qədər Bakıda 200 mindən çox erməni yaşayırdı, lakin 1990-cı ilin qırğınlarından sonra artıq şəhərdə heç bir erməni qalmadı.

1990-cı ilin yanvarın 13-dən 19-dək Bakıda erməni əhalisinin qətliamı və deportasiyası həyata keçirildi. Bu hadisələr zamanı “Azərbaycan Xalq Cəbhəsi” (Xalq Cəbhəsi) partiyası və hökumət orqanları birgə fəaliyyət göstərirdilər.

Yanvarın 13-də Bakıda keçirilən çoxminlik mitinqdən sonra nümayişçilər “İstəsək, ermənilərin başından ikinci bir Ağrı dağı düzəldərik”, “Ermənilər, çıxın!”, “Ermənilərə ölüm!” kimi şüarlar səsləndirərək ermənilərin evlərinə, mağazalarına və iş yerlərinə hücum etdilər.

Şahidlərin sözlərinə görə, qəzəbli kütlə insanları eyvanlardan atır, diri-diri yandırır, qadınları və qızları zorlayır, işgəncə verir, parçalayıb öldürürdü.

 “9-cu mərtəbədən bir qadının aşağı atıldığını gördüm” – bu haqda azərbaycanlı siyasi mühacir və politoloq Arif Yunus sonradan şəhadət verəcəkdi.

“Şəxsən şahid oldum ki, dəmir yolu stansiyasından çox da uzaq olmayan yerdə iki erməni öldürüldü. Toplaşmış kütlə onların üstünə benzin tökdü və yandırdı.

Cəmi iki yüz metr aralıda Nəsimi rayon milis şöbəsi yerləşirdi və orada 400-500 nəfərlik daxili qoşun əsgərləri vardı. Onlar maşınla həmin yanan cəsədlərin yanından, təxminən 20 metr məsafədən keçdilər.

Heç kim kütləni dağıtmağa cəhd etmədi” – qırğınlardan bir neçə gün sonra Xalq Cəbhəsinin liderlərindən biri Etibar Məmmədov deyəcəkdi.

Qırğınların üçüncü günü – 1990-cı il yanvarın 15-də “Los Angeles Times” yazırdı: “Kişilər, qadınlar və uşaqlar, gənclər və yaşlılar, yalnız erməni olduqları üçün hücuma məruz qalır və tez-tez öldürülürdülər.

Azərbaycanda erməni olmaq ölüm hökmü idi.”

Hadisələrin gizlədilməsi və onların geniş ictimaiyyətə açıqlanmaması səbəbindən Bakıda öldürülən və qırğınlar nəticəsində həyatını itirən ermənilərin dəqiq sayı bu günə qədər məlum deyil.

“Onlar (red.: ermənilər) 1990-cı ilin yanvarında qırğınlardan sonra Bakını tərk etdilər” – ABŞ Senatının dinləmələri zamanı (2002-ci il, fevralın 12-də) Qaçqınlar məsələləri üzrə komissiyanın sədri Bill Frelick qeyd edəcəkdi.

Sovet rəhbərliyi Bakıdakı erməni əhalini qorumaq üçün heç bir tədbir görmədi. Bakıda fövqəladə vəziyyət yalnız yanvarın 19-da elan edildi ki, bu da artıq Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin mövcudluğuna real təhlükə yarananda baş verdi.

1990-cı ilin Bakıda ermənilərə qarşı qırğınları öz qəddarlığı ilə 1988-ci il Sumqayıt faciəsindən geri qalmırdı. Dinc əhaliyə qarşı cinayətlər 2023-cü ildə Qarabağda təkrarlandı.

Özünü mədəniyyətli göstərən Bakının əli bir dəfə 20-ci əsrin əvvəlində, sonra əsrin sonunda və nəhayət, 21-ci əsrdə qanla ləkələnmişdi.