“Geğard” elmi-analitik fondu, Azərbaycanın enerji siyasətinə dair bir analitik məqalə dərc edib, onu aşağıda təqdim edirik:
“Azərbaycanın Energetika nazirliyi 2024-cü ildə qaz ixracı ilə bağlı göstəriciləri açıqlayıb. Keçən il göstərici 5,8% artaraq 25,2 milyard kubmetr olub.
Bunun təxminən yarısı, yəni 12,9 milyard kubmetr, Avropaya ixrac edilib, 2023-cü ildə artım isə təxminən 9% təşkil edib. Azərbaycan qazı Avropanın cənub və şərqinə Cənubi Qaz Dəhlizi vasitəsilə, Gürcüstan və Türkiyə ərazisindən çatdırılır.
Avropada Azərbaycan qazının ən böyük istehlakçısı İtaliyadır. 2024-cü ildə Bakıda qaz alan avropalı 8 dövlət var: İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Serbiya, Xorvatiya, Slovenya.
Azərbaycanın xarici siyasətində Şərqi Avropa ölkələri ilə münasibətlərin inkişafına mühüm yer verilir.
Baxmayaraq ki, münasibətlərin gücləndirilməsi istiqamətində Bakının səyləri qaz tədarükündən daha əvvəl başlamışdı, enerji əlaqələri Azərbaycanın həmin ölkələrlə iqtisadi və siyasi münasibətlərinin mərkəzidir.
Neft-qaz sektoru və ondan əldə olunan gəlirlər Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm komponentlərindən biridir.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan etibarən Azərbaycanın enerji resurslarının Avropa üçün əhəmiyyəti artmışdır ki, bu da Rusiya enerji resurslarına alternativ olaraq təqdim edilir.
2022-ci ildə AB və Azərbaycan Bakıda qaz tədarükü ilə bağlı strateji əməkdaşlıq sənədini imzaladı.
Türkiyə ilə münasibətlərdən əlavə, son iki ildə Rusiya-Azerbaycan siyasi münasibətləri daha da yaxınlaşıb. Həmçinin, Azərbaycanının Rusiya qazını Avropaya tranzit etməsi barədə çoxsaylı məlumatlar yayımlanmışdır.
Son illərdə Bakı, qaz tədarük etdiyi ölkələrlə siyasi münasibətləri gücləndirir. Öz növbəsində, bu Avropa ölkələri enerji idxal mənbələrini diversifikasiya etməyə çalışır, onlardan biri də Azərbaycan qazıdır.
İlhəm Əliyev və Azərbaycanın digər rəsmilərinin son 4-5 il ərzindəki səfərlərindən, Bakının xarici siyasət prioritetləri haqqında da təsəvvür əldə etmək mümkündür.
Yaxın qonşular olan Türkiyə, Rusiya, Gürcüstanı saymamaqla, Azərbaycanın maraq dairəsində türkdilli və Şərqi Avropa ölkələri var ki, enerji ticarətini Azərbaycan həm də siyasi əlaqələri gücləndirmək məqsədilə istifadə etməyə çalışır.
Bunun yollarından biri strateji tərəfdaşlıq sənədlərinin imzalanmasıdır. Hal-hazırda Azərbaycan belə sənədləri AB-nin 9 ölkəsi ilə imzalamışdır, bunlara İtaliya, Macarıstan, Rumıniya və Bolqarıstan daxildir.
2024-cü ildən etibarən Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya, Qara Dəniz dibi ilə Şərqi Avropaya elektrik enerjisi tədarükü üzrə infrastruktur yaradılması ilə bağlı sənəd imzalayıblar.
2024-cü ildən bölgənin digər bir dövləti olan Serbiya, Azərbaycan qazını illik 400 milyon kubmetr həcmi ilə almağa başlamışdır. Lakin 2025-ci ilin yanvar ayının əvvəlində, rəsmi versiyaya görə, Azərbaycanının Şah Dəniz yatağında yaranan problem səbəbindən Serbiyaya tədarüklər qeyri-müəyyən müddətə dayandırılmışdır.
Avropada Apsheron qazının ən böyük alıcısı İtaliyadır və Bakı onun üçün ikinci ən böyük qaz tədarükçüsüdür, Əlcəzairdən sonra.
2024-cü ildə İtaliyanın xarici işlər nazirinin müavini Fransanı tənqid etmişdir, çünki Fransanın xarici işlər naziri bildirib ki, Azərbaycan Ermənistanın ərazi bütövlüyünü sual altına alır.
İtaliya Xarici işlər nazirliyinin nümayəndəsi bunu sülhə maneə yaradan addım kimi qiymətləndirmişdir. Eyni ildə Macarıstan Avropa Birliyinin sülh fondundan Ermənistana 10 milyon avro dəstək ayrılmasını bloklamışdır, tələb edərək, vəsaitlərin həmçinin Azərbaycana ayrılmasını.
Baxmayaraq ki, Bakı dəstək üçün həmin fonda müraciət etməmişdi. İtaliya və Macarıstan Avropadakı ölkələrdən biridir ki, onların səfirlikləri Bakıda noyabrın 8-də Azərbaycanın Qələbə Gününü qeyd edib.
Azərbaycan İtaliyadan və Serbiyadan silah alır. 2023-cü ildə Azərbaycan və İtaliya hərbi nəqliyyat təyyarələrinin alınması ilə bağlı müqavilə imzalamışdır, 2024-cü ildə isə Bakı Serbiya ilə 300 milyon dollar dəyərində özündən hərəkət edən haubitsalar və mərmilər almaq barədə müqavilə imzalamışdır.
Bakı, həmçinin, qeyd olunan ölkələri Dağlıq Qarabağda “bərpa” işlərinə cəlb etməyə çalışır. 2022-ci ildə Əliyev, italiyanın mediaya verdiyi müsahibədə, işlərin həcminə görə, Türk şirkətlərindən sonra italiyanların ikinci olduğunu bildirmişdir. Macarıstan da bu siyasətdə iştirak edir.
Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, Avropada Azərbaycandan qaz alan ölkələrin rəhbərləri 2024-cü ilin noyabrında Bakıya səfər edərək COP29 BMT İqlim Konfransında iştirak edəcəklər.
Macarıstanın Baş naziri Viktor Orban 2024-cü ildə Şuşaya da səfər etmiş və Türk Dövlətləri Təşkilatının sammitində iştirak etmişdir.
Beləliklə, bir sıra Avropa ölkələrinin enerji həssaslığından istifadə edərək, Bakı enerji kartları vasitəsilə öz siyasi gündəmini və narrativlərini Avropada irəlilətməyə çalışır.
Avropada Abşeron qazının ən böyük alıcısı İtaliyadır və Bakı onun üçün Əlcəzairdən sonra ikinci ən böyük qaz tədarükçüsüdür. 2024-cü ildə İtaliyanın xarici işlər nazirinin müavini Fransanı tənqid etmişdi, çünki Fransa Xarici işlər naziri bildirmişdi ki, Azərbaycan Ermənistanın ərazi bütövlüyünü şübhə altına alır.
İtaliya XİN nümayəndəsi bunu sülhə mane olan addım kimi qiymətləndirmişdi.
Macarıstan da 2024-cü ildə Avropa İttifaqının Sülh Fondundan Ermənistana 10 milyon avro yardım ayrılmasını bloklamış və bunun əvəzində Azərbaycana da vəsait ayrılmasını tələb etmişdi, baxmayaraq ki, Bakı fonda yardım üçün heç bir müraciət etməmişdi.
İtaliya və Macarıstan Avropada noyabrın 8-də Bakıda səfirlikləri vasitəsilə Azərbaycana Zəfər Günü münasibətilə təbrik ünvanlayan ölkələr sırasındadır.
Azərbaycan İtaliya və Serbiyadan silah alır. 2023-cü ildə Azərbaycan və İtaliya hərbi-nəqliyyat təyyarələrinin alınması ilə bağlı müqavilə imzalamış, 2024-cü ilin fevralında isə Bakı Serbiya ilə özüyeriyən haubitsalar və mərmilər almaq üçün 300 milyon dollar dəyərində müqavilə bağlamışdı.
Bakı, həmçinin bu ölkələri Qarabağda “bərpa” işlərinə cəlb etməyə çalışır. 2022-ci ildə Əliyev İtaliyanın bir media orqanına verdiyi müsahibədə işlərin həcminə görə türk şirkətlərindən sonra İtaliya şirkətlərinin ikinci yerdə olduğunu bildirmişdi. Macarıstan da bu siyasətə qoşulmuşdur.
Qeyd etmək lazımdır ki, 2024-cü ilin noyabrında Azərbaycandan qaz alan Avropa ölkələrinin liderləri Bakıya səfər edərək BMT-nin İqlim Sammiti – COP29-da iştirak ediblər.
Həmçinin, Macarıstanın baş naziri Viktor Orban 2024-cü ildə Şuşaya səfər edərək Türk Dövlətləri Təşkilatının sammitinə qatılmışdı.
Beləliklə, Avropadakı bəzi ölkələrin enerji asılılığından istifadə edərək, Bakı enerji kartından yararlanmaqla öz siyasi gündəmini və narrativlərini Avropada irəli aparmağa çalışır.
