Türkiyə Cənubi Qafqazda mövcud status-kvonun Ermənistan-Azərbaycan müqaviləsi ilə rəsmiləşdirilməsini istəyir Son dövrlərdə Suriyada baş verən hadisələr Türkiyənin mövqelərinin möhkəmlənməsinə böyük töhfə verib.
Nəticədə, Ankara öz üzərinə ciddi öhdəliklər götürərək, qonşu ölkədə hakimiyyətin ötürülməsi prosesinə rəhbərlik etməyə və orada mühüm rol oynamağa çalışır.
Türkiyə artıq bu istiqamətdə əhəmiyyətli resurslar sərf edib. Bununla belə, Türkiyə Cənubi Qafqazda eyni rolu oynamasında və bu regiondakı proseslərə eyni intensivlik və miqyasda birbaşa cəlb olunmasında maraqlı deyil.
Jurnalistə müsahibəsində bu fikri akademik, türkoloq Ruben Safrastyan səsləndirib. O, Suriyada baş verən proseslərin Cənubi Qafqaz regionuna necə təsir edəcəyi və Türkiyənin bu proseslərdə hansı dərəcədə iştirak edəcəyi barədə suala cavab verərkən bildirib:
“Türkiyənin hazırda Cənubi Qafqazda vəziyyətin gərginləşməsi və özünün bu proseslərə müdaxilə etməsi sərfəli deyil. Əgər bu strateji məsələyə daha geniş kontekstdə baxsaq, qeyd etməliyik ki, Yaxın Şərqdə hazırda mühüm geosiyasi dəyişikliklər baş verir.
Bu proseslər müəyyən dərəcədə ABŞ-ın Yaxın Şərqdən çəkilməsi ilə əlaqəlidir. Bu da Türkiyəyə ABŞ-la razılaşdırılmış şəkildə addımlar atmağa və onun dəstəyi ilə həmin boşluğu doldurmağa imkan yaradacaq.
Bu, eyni zamanda onu göstərir ki, Türkiyə Cənubi Qafqazda aktiv rol oynamağa və burada vəziyyəti gərginləşdirməyə çalışmayacaq”.
Safrastyanın fikrincə, Türkiyə son illərdə prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rəhbərliyi ilə elə bir siyasət həyata keçirir ki, onun strateji məqsədi Türkiyəni dünyada mühüm qərarlar qəbul edən dövlətlərdən birinə çevirməkdir.
Ərdoğan hətta bəyan edib ki, “dünya daha böyükdür və BMT Təhlükəsizlik Şurasının beş daimi üzvü ilə məhdudlaşmır”. Türkiyə prezidenti ölkəsini qlobal oyunçuya çevirmək istəyir.
Lakin Cənubi Qafqaz onun üçün bir neçə il əvvəlki qədər əhəmiyyət daşımır.
“Türkiyə indi maraqlıdır ki, regionda güclənən mövqelərinə əsaslanan status-kvo Ermənistan-Azərbaycan müqaviləsi ilə rəsmiləşdirilsin və bu, Azərbaycanın xeyrinə olsun.
Düşünürəm ki, yaxın gələcəkdə Türkiyə burada gərginliyin artmasını və ya yeni müharibənin başlamasını istəməyəcək” – deyə türkoloq qeyd edib.
Türkiyə niyə İlham Əliyevin hərbi ritorikasını cilovlamır?
Bəs Türkiyə niyə Azərbaycan rəhbərinin hərbi və ekspansionist ritorikasını cilovlamır? Bu suala cavab verən Safrastyan vurğulayıb ki, hazırkı mərhələdə Türkiyə və Azərbaycan arasında baxış fərqləri meydana çıxıb.
Onun sözlərinə görə, Ankara geosiyasi və strateji maraqlarla hərəkət edir, qlobal planlar müəyyənləşdirir, lakin Azərbaycanın baxışı daha dar və məhduddur.
“Bakı üçün əsas məsələ Ermənistanla müqavilə imzalamaq deyil, qonşu dövlətdən daha böyük güzəştlər almaqdır. Bu səbəbdən də hərbi ritorikadan istifadə edərək Ermənistana təzyiq göstərməyə çalışır.
Bununla belə, əmin deyiləm ki, bu ritorikanın arxasında Ermənistana qarşı real müharibə başlatmaq niyyəti dayanır. Çünki ritorika ilə reallıq fərqli anlayışlardır. Bununla yanaşı, daim ayıq-sayıq olmaq və istənilən macərapərəst addıma və ya təcavüzə hazır olmaq lazımdır” – deyə türkoloq izah edib.
Türkiyə Rusiya və İranla qarşıdurmaya getmək istəmir
Safrastyanın fikrincə, Türkiyə hazırda Cənubi Qafqazda Rusiya və İrana qarşı açıq qarşıdurmaya getmək niyyətində deyil.
O, qeyd edib ki, Ankara hazırda əldə etdiyi mövqelərlə kifayətlənir, baxmayaraq ki, gələcəkdə burada öz təsirini gücləndirmək üçün cəhdlər edə bilər.
“Türkiyə sadəcə olaraq daha böyük oyunlarda iştirak edir. Məsələn, Suriyada uğur qazandı, çünki eyni zamanda orada Rusiya və İranın mövqeləri və təsir imkanları zəiflədi.
Rusiya isə əsasən Ukrayna ilə münaqişə ilə məşğuldur və Cənubi Qafqazda yeni qarşıdurma ocağının yaranmasında maraqlı deyil.
Rusiya, İran və Türkiyə əsrlər boyu bu region uğrunda mübarizə aparıblar və mövcud şəraitin maraqlı bir təsadüf olaraq hər üçünü də Cənubi Qafqazda vəziyyətin kəskin şəkildə pisləşməsinə qarşı qoyduğunu görürük” – deyə Safrastyan fikirlərini yekunlaşdırıb.
