ABŞ-la İran arasında mümkün razılaşma barədə ekspert fikirləri fərqlidir. Tehrandan gələn açıqlamalar göstərir ki, İran razılaşmaya getmək istəmir və bunu ölkəyə qarşı yeni bir tələ kimi qiymətləndirir.
ABŞ prezidenti Donald Tramp isə danışıqlara və razılaşmaya hazırlaşdıqlarını bildirir. İran üzrə ekspertlərin fikrincə, İsrailin İrana münasibəti isə fərqlidir.
Onlar ehtimal edirlər ki, İsrail ABŞ-ı hərbi əməliyyatlara cəlb etməyə çalışacaq, lakin Vaşinqtonun belə bir addım atması az ehtimal olunur.
ABŞ İranla münasibətləri yaxşılaşdırmaq istəyir, yoxsa bu, sadəcə ritorikadır?
Siyasi ekspert Hrant Mikaelyan hesab edir ki, ABŞ-İran qeyri-rəsmi danışıqları artıq başlayıb və qarşılıqlı açıqlamalar bunu sübut edir.
Əsas məsələ isə tərəflərin razılaşmaya hansı səviyyədə razı olacağıdır. Tramp dəfələrlə qeyd edib ki, o, hərbi münaqişəyə cəlb olunmaq əvəzinə, İranla razılaşma imzalamağa üstünlük verir.
“Mənim fərziyyəm belədir: ABŞ İranla münasibətləri yaxşılaşdırmaq və gərginliyi azaltmaq istəyir. İran isə bu razılaşmanın diplomatik baxımdan öz maraqlarına uyğun olmasını istəyir.
Yəni, Tehran mümkün qədər əlverişli şərtlərlə bir saziş imzalamağa çalışacaq, eynilə 8 il əvvəl olduğu kimi”.
Fox News-a verdiyi müsahibədə Donald Tramp qeyd edib ki, hər kəs İsrailin ABŞ-ın köməyi və ya icazəsi ilə İranı bombalayacağını düşünür, lakin o, belə bir hadisənin baş verməsini istəmir.
Bu səbəbdən də Tramp İranla elə bir saziş bağlamaq istəyir ki, Tehran beynəlxalq monitorinqə açıq olsun. O, yəqin ki, İranın nüvə obyektlərini nəzərdə tutur.
İran Silahlı qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Məhəmməd Baqeri isə bildirib ki, İran ordusu hər hansı xarici təhdidə cavab verməyə hazırdır və silahlı qüvvələr indiyə qədər heç vaxt olmadığı qədər güclüdür.
İranın ali dini lideri Ayətullah Əli Xamenei isə ABŞ-la danışıqlara qarşı çıxaraq bildirib ki, belə bir hökumətlə müzakirələr aparmaq nə məntiqli, nə də şərəflidir.
ABŞ-İran razılaşması baş tutacaqmı?
İran üzrə ekspert Armen Vardanyan isə demək olar ki, əmindir ki, ABŞ-İran razılaşması baş tutmayacaq və bir neçə il əvvəl olduğu kimi uğursuzluğa düçar olacaq:
“Razılaşma olacaqmı, olmayacaqmı, bunu dəqiq deyə bilmərəm. Amma keçmişdə baş verənlərə baxanda ehtiyatlı olmaq lazımdır. Tərəflərin razılaşma əldə etmək istədiyi açıq-aşkardır, lakin İranda narahatlıqlar var.
Çünki 2015-ci ildə Obama administrasiyası dövründə imzalanmış nüvə sazişindən 2018-ci ildə Tramp birtərəfli qaydada çıxdı. Buna görə də İranda tərəddüd edirlər.
Onlar narahatdırlar ki, əgər yeni bir razılaşma imzalansa, Tramp və ya gələcəkdə başqa bir prezident bu sazişdən yenə çıxa bilər”.
İranın Müdafiə naziri Əziz Nasirzadə artıq ABŞ-ın yeni administrasiyası ilə danışıqların mümkün olmadığını bəyan edib.
Çünki Vaşinqton əvvəlki razılaşmalara əməl etməyib. İranın xarici işlər nazirinin müavini Abbas Araqçi isə bildirib ki, Tehran təzyiq altında danışıqlar aparmaq niyyətində deyil.
Ekspertlər düşünürlər ki, İran əslində danışıqlara ümid edir. Əsas məqsəd isə sanksiyalardan azad olub iqtisadi cəhətdən rahat nəfəs almaqdır.
Lakin Tehran yalnız o halda razılaşmaya gedəcək ki, ABŞ birtərəfli qaydada sazişdən çıxmayacağına dair zəmanət versin.
Armen Vardanyan hesab edir ki, İsrailin müstəqil addımlar atması da mümkündür:
“İsrailin hərbi əməliyyatlar yolu ilə problemi həll etməyə çalışması istisna edilmir. İsrail həqiqətən də müharibəyə başlamaq və bununla ABŞ-ı da münaqişəyə cəlb etmək istəyir. Amma görünən odur ki, ABŞ müharibə istəmir”.
Siyasi ekspertin fikrincə, son hadisələrdən sonra İranın mövqeləri bir qədər zəifləyib, xüsusilə də Suriyadakı hadisələr fonunda. Tehran bu ölkədəki təsirini xeyli itirib.
“İran daxilində resurslar eyni qalıb, lakin artıq bir anlayış var ki, ölkə bütün gücünü bu mübarizəyə sərf etməməlidir.
Məhz bu səbəbdən İran son zamanlar kompromisə daha çox meyllidir və bu, prezident seçkilərində mötədil bir siyasətçinin – Pezeşkianın qalib gəlməsi ilə də bağlıdır.
Yəni, İran tamamilə zəifləməyib, hazırlaşır.”sadəcə olaraq danışıqlara və gələcək addımlara
Siyasi ekspert Hrant Mikaelyan isə hesab edir ki, qarşıdakı üç ay ərzində İsrail-İran münasibətlərinin necə inkişaf edəcəyi aydın olacaq.
