Azərbaycan tərəfi Qarabağın bir sıra yaşayış məntəqələrinin mədəni-mənəvi landşaftlarına xeyli ziyan vurub. 2023-cü il iyun ayında çəkilmiş Google Earth peyk xəritəsinin şəkillərinin təhlili bu barədə məlumat verir.
Bununla bağlı, Qarabağın mədəniyyət irsinə daimi nəzarət edən monumentwatch.org” saytı xəbərdarlıq edir.
Nümunə kimi Hadrut rayonunun Tağut kəndi göstərilir. 2019-cu il peyk şəkillərində görünən yaşayış binalarının təxminən 25%-i sökülüb.
Tağut kəndindəki evlərin zədələnməsi Azərbaycanın işğal etdiyi Qarabağ kəndlərində azərbaycanlılar tərəfindən sistematik talanın nəticəsidir.
Bu talan, ilk növbədə, ərazidə xidmət edən hərbçilər, az sayda yenidən yerləşdirilmiş şəxslər və bu ərazilərə daxil olan tikinti qrupları tərəfindən həyata keçirilir.
Qarabağ ərazisindən talan, dağıntı, əmlakın qəsdən məhv edilməsi ilə bağlı yüzlərlə video sübut kimi göstərilir. Bu fenomen Qarabağın əksər yaşayış məntəqələrində (Tağut, Tuğ, Məryəmazər və s.) müşahidə olunur.
“Qeyd etmək vacibdir ki, bu nümunələr Azərbaycan hakimiyyətinin idarə etdiyi erməni mədəniyyət irsinin məhv edilməsinə yönələn, böyük texnika ilə həyata keçirilən və aydın hədəflənmiş dağıntılardan (məsələn, Karıntak kəndi, Stepanakertin tarixi məhəlləsi, Şuşanın, Berdzorun, Tandzatap kilsələri, Şuşanın Ğazançetsos qədim qəbiristanlığı, Hadrutun Vətən müharibəsi qurbanlarına həsr olunmuş abidəsi, Böyük və Kiçik Syünik memorial kompleksi və s. açıq şəkildə fərqlənir.
Bu abidələrlə bağlı “Monument Watch” təşəbbüsü xəbərdarlıqlar edib.
Bizim reaksiyamız:
Hadrut rayonunun Tağut kəndindəki mülki yaşayış məntəqələrinin, evlərin və mədəni-maarif infrastrukturunun Azərbaycan tərəfindən müharibə zamanı və işğalın bütün dövründə talan edilməsi və məhv edilməsi, beynəlxalq müharibə qaydalarını və mədəni irsin qorunması normalarını pozan cinayətlər silsiləsidir.
Xüsusilə, 1949-cu il Cenevrə Konvensiyasının IV Konvensiyasının 33-cü maddəsi talanı istənilən şəraitdə qadağan edir. 1907-ci il Haaqa Konvensiyasının (IV) 47-ci maddəsi isə aydın şəkildə bildirir: “Talan rəsmən qadağandır”.
1954-cü il Haaqa Konvensiyasının (“Silahlı münaqişə zamanı mədəni dəyərlərin mühafizəsi haqqında”) 4-cü maddəsinin 2-ci bəndində deyilir:
“Müqavilə tərəfləri mədəniyyət dəyərlərin talanını, oğurluğunu, mənimsənməsini və vandalizm aktlarını qadağan etməyə, qarşısını almağa və lazım olduqda dayandırmağa borcludur.
Onlar digər tərəfin ərazisindəki daşınan mədəniyyət dəyərləri müsadirə etməkdən çəkinməlidirlər”- deyə “monumentwatch.org” saytında vurğulanır.
