Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasında tarix elmləri namizədi, Şərqşünas tarixçi Anuş Harutyunyanın “Azərbaycan dövlətinin yaranması və azərbaycanlıların etnoqenez problem” adlı kitabının təqdimatı keçirilib.
Alınan məlumata görə, kitab erməni elmi dairələrində Azərbaycan dövlətinin tarixinin, onun yaranması və azərbaycanlı xalqın formalaşması məsələlərinə həsr olunmuş ilk hərtərəfli tədqiqatdır.
Yeni aşkar edilmiş arxiv sənədləri sovet dövründə Azərbaycan daxilində baş verən proseslərə işıq tutur.
“Geğard” elmi-analitik Fondundan olan tarix elmləri namizədi Qor Marqaryan qeyd edib ki, Anuş Harutyunyanın monoqrafiyasının əsasını müəllifin Ermənistan EA Şərqşünaslıq İnstitutunda uğurla müdafiə etdiyi dissertasiya işi təşkil edir.
Marqaryanın sözlərinə görə: “Kitab geniş sənədli material və təhlillə bizə Azərbaycan dövlətinin hansı şəraitdə və necə yarandığını, uzun axtarışlardan sonra “azərbaycanlı” termininin seçildiyi yeni bir cəmiyyətin necə meydana gəldiyini nümayiş etdirir.
Kitabda ondan bəri gətirilən həqiqət ətraflı şəkildə işıqlandırılır ki, Azərbaycanlı öz şəxsiyyətini əsasən anti-erməni əsasında qurub.
Monoqrafiyanın əhəmiyyəti arxiv sənədlərinin geniş tətbiqindədir, burada ilkin mənbə bazası həqiqətən mütəxəssisin dəqiq seçimi və faktların mənasının tam şəkildə aşkarlanması ilə istifadə olunub”.
Marqaryan Azərbaycanın qısa da olsa tarixinin, onun yaranması, dili, demoqrafik görünüşü və digər məsələlərin öyrənilməsinin nə dərəcədə vacib olduğuna toxunaraq vurğulayıb ki, tarixi inkişafın müəyyən mərhələləri ilə əlaqəli real faktların bilinməsi çox vacibdir.
O, xatırladıb ki, erməni xalqı 1918-ci ildə ata-baba torpağında müstəqilliyini bərpa etdi, eyni şeyi Gürcüstan haqqında da demək olar, Azərbaycan isə birbaşa həmin ildə yarandı.
“Bu doğumun necə olduğunu – gözəl, yoxsa çirkin – sonrakı hadisələrin gedişatı göstərəcəkdi. Əsas məsələ ondadır ki, minillik Ermənistan və erməni xalqından fərqli olaraq bu, dövlətçilik ənənələrindən, tarixi keçmişdən və yaddaşdan, tarixi-mədəni irasdən məhrum yeni doğulmuş bir şey idi.
Özünün kim olduğunu bilmirdi, nəticədə öz çılpaqlığını və tarixi-mədəni keçmişinin olmamasını ermənidən oğurlamaqla, erməninin mədəni irsini mənimsəyərək və erməniyə qarşı çıxaraq ört-basdır etməyə başladı.
Elmi baxımdan – hibrid müharibələr dövründə bu kimi sualların elmi nəzəri əsasında aparılan tədqiqatlar bizim üçün son dərəcə aktualdır, bunlar azərbaycanlının kim olduğunu və niyə öz şəxsiyyətini anti-erməniçilik və tarixi saxtalaşdırma əsasında qurduğunu başa düşməyə kömək edəcək”.
Kitabın müəllifi öz çıxışında qeyd edib ki, Azərbaycanda öz dövlətinin tarixini uydurmaqla qonşu, ilk növbədə erməni xalqının və Ermənistanın tarixi-mədəni irsini mənimsəmək, yaxud öz dövlətinin yaranma tarixini erməni və digər qonşu xalqların hesabına qurmaq cəhdləri getdikcə artan təhlükə kəsb edir.
Buna görə də Azərbaycan dövlətçiliyinin mənşəyi və azərbaycanlı etnosunun formalaşmasının öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Monoqrafiya tarixi, siyasi və geopolitik mürəkkəb prosesləri dərin və çoxşaxəli təhlil etmək cəhdidir ki, bunlar Azərbaycanın dövlət kimi formalaşmasına səbəb oldu.
“Kitab Azərbaycanın saxtalaşdırmalarına qarşı mübarizə baxımından tətbiqi əhəmiyyət daşıya bilər. Cənubi Qafqazın iki xalqı – ermənilər və gürcülərdən fərqli olaraq, onların dövlətçilik ənənələri və bu ərazidə tarixi dövlət mövcudluğunun leqitimliyi var.
Azərbaycan isə tamamilə yeni bir fenomen kimi qarşımıza çıxır – regionda müstəqil dövlətçilik təcrübəsindən və ənənələrindən məhrum.
Məhz burada onların özləri – azərbaycanlılar üçün də uzun illər həll olunmamış etnoqenetik çətinliklər axtarılmalıdır” – deyə Harutyunyan bildirib.
Müəllifin sözlərinə görə, problemin müzakirəsinin aktuallığı Azərbaycanın qonşu xalqların tarixi-mədəni məkanının ayrılmaz hissəsi olan ərazilərə və mədəniyyətə iddia edən siyasətindən irəli gəlir.
Bu iddialar həmişə sadə iddialarla kifayətlənmir – onlar müharibə əməliyyatları, etnik təmizləmələr, mədəni vandalizm, siyasi-psixoloji təbliğat terroru və hər mümkün üsulla həyata keçirilir.
“Beynəlxalq ictimaiyyət o dövrdə bu ərazidə Azərbaycan haqqında heç bir anlayışa və təsəvvürə malik deyildi, əhalinin etnik mənsubiyyəti ilə bağlı da aydınlıq yox idi.
Digər tərəfdən, heç bir digər dövlət, konfrans və ya beynəlxalq təşkilat tərəfindən tanınmış dəqiq sərhədlər mövcud deyildi. Halbuki indi Azərbaycan Konstitusiyası müstəqilliyin bərpası aktına istinad edərək özünü 1918-1920-ci illər Azərbaycan Demokratik Respublikasının varisi hesab edir, sovet hakimiyyəti dövründə formalaşan reallıqları və sərhədləri inkar edir.
Lakin 1918-1920-ci illərdə Azərbaycanın dəqiq və tanınmış sərhədləri yox idi, bu da onun indiki ərazi bütövlüyü məsələsində çətinliklər yaradır.
Başqa sözlə, Azərbaycanın əsas qanununa görə, onun müasir sərhədləri qeyri-müəyyəndir” – deyərək Harutyunyan vurğulayıb.
