Cənubi Qafqaz məsələləri üzrə İranlı ekspert, beynəlxalq münasibətlər mütəxəssisi Ehsan Mövahhedianın fikrincə, əgər Azərbaycan həqiqətən Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmaq və Cənubi Qafqazda davamlı sülhə nail olmaq istəyirsə, onda Yerevanla şərtlər qoymaqdan çəkinməlidir.
Ekspertin qeydinə görə, yeni şərtlərin irəli sürülməsi Bakının real sülhə can atmadığını göstərir. Tehranın Allameh Təbatəbai Universitetinin müəllimi Ehsan Mövahhedian bu fikirlərini journalist ilə söhbət zamanı sülh sazişinin mətni ətrafında son razılaşmalara və bunun ardınca Bakıdan gələn yeni tələblərə istinad edərək bildirmişdir.
Ekspert vurğulayır ki, sülhdən danışarkən təbii ki, hamı müsbət reaksiya verir və hamı sabit sülhün qurulmasına maraqlıdır. Lakin hələ də cavabsız qalan və Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin tənzimlənməsi prosesinə aid olan problemlər var.
“Sülh Cənubi Qafqaza sabitlik və təhlükəsizlik gətirəcək. Sülh şəraitində daha böyük mədəni, iqtisadi imkanlar və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsindən danışmaq mümkün olur.
Bütün İranlılar bu sülh sazişini alqışlayır. Əgər bu baş versə, ümid edirik ki, bu, uzunmüddətli sülh, təhlükəsizlik və sabitlik gətirəcək” – deyə Mövahhedian vurğulamışdır.
Ekspertin sözlərinə görə, bu məsələlərdən ilki sözügedən sazişdə həll olunmayan və qeyri-sabitlik mənbəyi olaraq qalan “Zəngəzur dəhlizi” adlanan saxta danışıqlardır.
“Biz görürük ki, Bakı sülhdən danışır, lakin sülh müqaviləsi, danışıqlar və s. haqqında danışarkən sülhə aid olmayan şeylərdən bəhs edir”– deyə İranlı mütəxəssis qeyd etmişdir.
Mövahhedianın fikrincə, Azərbaycanın irəli sürdüyü digər çətin məsələ isə Ermənistan ərazisində yerləşdirilməsi istənilən sözdə “azərbaycanlı məcburi köçkünlərdir”.
“Deyirlər ki (Azərbaycan hakimiyyəti nəzərdə tutulur), on minlərlə “köçkün” azərbaycanlını Ermənistana köçürməliyik. Bu nə deməkdir? Ermənistanda demoqrafik vəziyyəti dəyişmək istəyirsiniz?
Ölkənin əhalisini məcburən dəyişdirmək istəyirsiniz? Bəs niyə heç vaxt Qarabağdan qovulan azərbaycanlılar haqqında danışmırsınız?
Onlar orada əsrlər boyu yaşamışdılar. Siz (Azərbaycan) onları (Qarabağdan qovulan ermənilər) öz vətənlərini tərk etməyə məcbur edirsiniz. Siz bu vəziyyəti sülh yolu ilə dəyişmək istəmirsiniz”– deyə ekspert Azərbaycan tərəfinə bu sualları ünvanlamışdır.
Mövahhedian Bakının Ermənistan ərazisindən maneəsiz keçid üçün ərazi tələbini qəbuledilməz və anlaşılmaz hesab edir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfi bununla Ermənistanın suverenliyini tanımaq istəmir.
“Əgər müstəqil ölkənin suverenliyini tanımaq istəmirsinizsə, onda sülh axtara bilməzsiniz. Bu, qeyri-sabitliyin başqa bir mənbəyidir, çünki əgər Azərbaycan Ermənistan ərazisindən onun hüquq və səlahiyyətlərinə hörmətlə yanaşaraq keçmək istəyirsə, bu məqbuldur.
Lakin bildiyim qədəri ilə, onlar bunu qəbul etmək niyyətində deyillər””– deyə beynəlxalq mütəxəssis bildirmişdir.
Ehsan Mövahhedian həmçinin sual verir: “Azərbaycan və ya Türkiyə öz ərazilərindən keçən hər hansı ölkənin sakinlərinin öz qanunlarına əməl etməməsini qəbul edərdilərmi? Beləliklə, özləri üçün qəbuledilməz olan şeyi ermənilərdən tələb edə bilməzlər””– deyə o, vurğulamışdır.
Ekspertin fikrincə, Azərbaycan həm də başqa bir şərt irəli sürür ki, bu da Bakının həqiqətən sülh istədiyi təqdirdə anlaşılmazdır:
“Digər bir məsələ isə Azərbaycanın ermənilərin Qarabağda yaşaması və təbii ehtiyatlardan istifadəsi, həmçinin Azərbaycanın tarixi irsinin məhv edilməsi ilə bağlı Ermənistandan təzminat tələb etməsidir. Sual yaranır: Bəs Azərbaycan niyə 2021-ci ildən bəri Ermənistan ərazisinə hərbi hücumlar təşkil etdiyinə və indi də təxminən 200 km² ərazini işğal altında saxladığına görə təzminat ödəmir?” – deyə Mövahhedian qeyd etmişdir.
Ekspert bir daha vurğulayır ki, bütün bu şərtlər Bakının real sülhə can atmadığını göstərir: “Bakı sülh axtarmır, çünki üstünlüyə malik olduqlarını düşünür və Ermənistanı gərginlikdə saxlayaraq öz tələblərinin yerinə yetirilməsinə nail olmaq istəyir” – deyə İranlı mütəxəssis bildirmişdir.
Arxaplan: Ermənistan və Azərbaycan 13 martda sülh sazişi ətrafında razılığa gəldiklərini və danışıqların başa çatdığını elan etmişdilər.
Ermənistan Xarici İşlər nazirliyi bundan sonra bildirmişdi ki, Ermənistan Bakı ilə sülh sazişinin imzalanma yeri və tarixi barədə danışıqlara başlamağa hazırdır, lakin Azərbaycan yeni şərtlər irəli sürür.
Xüsusilə, Azərbaycan Ermənistan Konstitusiyasının Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları saxladığı yalanını təkrar edir və sülh sazişinin imzalanması üçün şərt qoyur ki, Ermənistan Konstitusiyasını dəyişsin. Azərbaycan həmçinin ATƏT-in Minsk qrupunun ləğvini tələb edir. Bundan əlavə, Azərbaycan regional rabitələrin açılması kontekstində öz öhdəliklərindən imtina etdiyi iddiasını təkrar
