Ermənistanın tarixi Qoğtn (Qoqtan) bölgəsi (ərazisi baxımından indiki Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad və qismən Culfa rayonları qədər) erməni mədəniyyətinin, ədəbiyyatının və adət-ənənələrinin beşiyi olmuşdur. Qoğtn Naxçıvanın cənub-şərq hissəsində, Araks çayının sol sahilində yerləşir. “Aşxaratsuyt”un məlumatına görə, bu, Vaspurakan vilayətinin 33-cü vilayətidir və Koryunun məlumatına görə, Mesrop Maştots bir müddət bu əyalətdə yaşayıb.
Görkəmli erməni etnoqrafı, folklorşünası və arxeoloqu Yervand Lalayanın qeyd etdiyi kimi, Qoqt vilayəti və Syunik xristianlığı ilk qəbul etmişlər.
“Arpatakandan gələrək, Barduğimeos Qoğta girdi və orada kilsə tikdi …”
Erməni kilsəsinin müqəddəslərindən olan Vahan Qoqtnetsi (700-737) yerli knyaz Xosrovun oğlu Qoqtndan idi. Tovmas və Qukas Vanandetsi da Qoğdtandır. Onlar erməni çapı tarixində əbədi iz qoyub.
Erməni musiqisinin iki dahisi Komitas və Aram Xaçaturyanın əcdadları da Qoqtdan gəlib. Qoğtun zəngin mədəniyyət tarixini bu vilayətin şəhər və kəndlərində yazılmış və günümüzə qədər gəlib çatmış zəngin əlyazma irsi tamamlayır və onun bir hissəsi Yerevanda, Matenadarandakı Qədim Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır.
Bütün bu əlyazmalar XX əsrin əvvəllərində Azərbaycana aneksiyasından sonra erməni tarixi və mədəniyyəti susdurulmuş.
