ABŞ-ın 2025-ci il Din Azadlığı üzrə İllik Hesabatında Artsaxda erməni abidələrinin dağıdılmasına toxunulub.
ABŞ-ın 2025-ci il Din Azadlığı üzrə İllik Hesabatında Azərbaycan tərəfindən Dağlıq Qarabağda davam edən erməni abidələrinin dağıdılmasına toxunulub. Bu barədə Artsaxın mədəni irsinin monitorinqini aparan monumentwatch.org saytı məlumat yayıb.
“ABŞ-ın 2025-ci il Dini Etiqad Azadlığı üzrə İllik Hesabatının 46-48-ci səhifələri tamamilə Azərbaycanda dini etiqad azadlığının pozulmasına, o cümlədən erməni abidələrinin dağıdılmasına və digər məsələlərə həsr olunub.
Hesabat Azərbaycanda dini etiqad azadlığının bərbad vəziyyətdə olması ilə başlayır. O, həmçinin Dağlıq Qarabağda erməni abidələrinin dağıdılması hallarını vurğulayır, xüsusilə qeyd edir ki, “Caucasus Heritage Watch” (CHW) təşkilatı Dağlıq Qarabağda və onun ətrafında nəsli kəsilməkdə olan dini irs obyektləri ilə bağlı yeni peyk məlumatlarını yayımlayıb, irsin yeni məhv edilməsi hallarını, o cümlədən 19-cu əsrə aid kilsə, iki qəbiristanlıq və digər mədəni sərvətləri aşkar edib.
2024-cü ilin iyununda isə ABŞ-da yerləşən Freedom House təşkilatı dərc edib ki, Azərbaycan 2020 və 2023-cü illər hərbi əməliyyatları zamanı “Dağlıq Qarabağı erməni əhalisindən və tarixi-mədəni varlığından təmizləmək üçün hərtərəfli, əlaqələndirilmiş strategiya” həyata keçirib. Təşkilat bu hərəkətləri hərbi cinayətlər və insanlığa qarşı cinayətlər kimi qiymətləndirib.
Hesabatda ABŞ-ın hərəkətlərinə də toxunularaq, ABŞ Dövlət Departamentinin aşağıdakıları etməli olduğu bildirilir:
.Dövlətin dini etiqad azadlığını ciddi şəkildə pozduğunu əsas gətirərək Beynəlxalq Dini Etiqad Azadlığı Aktı (IRFA) çərçivəsində Azərbaycanı Xüsusi Nəzarət Siyahısında saxlamağa davam edin.
.Azərbaycanın dövlət orqanlarına, o cümlədən Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinə (Bandotdel) və dini etiqad azadlığının ciddi şəkildə pozulmasına görə məsuliyyət daşıyan vəzifəli şəxslərə qarşı məqsədyönlü sanksiyalar tətbiq edilsin.
.Mədəniyyət sərvətlərinin təftişi, sənədləşdirilməsi və inventarlaşdırılması məqsədi ilə müstəqil beynəlxalq müşahidəçilərin, məsələn, BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) tərəfindən Dağlıq Qarabağa və ona bitişik ərazilərə səfərlərinin təşkilinə dəstək.
Hesabatda ABŞ-ın addımlarına da toxunulur və ABŞ Konqresinin aşağıdakıları etməli olduğu vurğulanır:
Tom Lantosun İnsan Hüquqları Komissiyasının təşkil etdiyi dinləmələrin nəticələrinə əsaslanaraq Azərbaycanda dini etiqad azadlığının pozulması hallarını vurğulamaq üçün Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsi və/və ya Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsi qarşısında dinləmələr təşkil edin.
Hesabatda beynəlxalq əlaqələrə və artıq həyata keçirilən tədbirlərə ayrıca bölmədə toxunulur. Avropa institutlarının və beynəlxalq insan haqları təşkilatlarının Azərbaycanda insan hüquqlarının vəziyyəti, o cümlədən dini etiqad azadlıqlarının pozulması ilə bağlı dəfələrlə narahatlığını ifadə etdiyini xüsusilə qeyd edib. 2024-cü ilin yanvarında Avropa Şurası Parlament Assambleyası (AŞPA) Azərbaycan nümayəndə heyətinin mandatını təsdiq etməkdən, xüsusən də vicdan məhbusları ilə bağlı insan hüquqlarının pozulması və Azərbaycanın Dağlıq Qarabağa hərbi hücumu səbəbindən imtina edib. Elə həmin ay AŞPA Azərbaycanın işgəncə və digər pis rəftarlardan sistematik və geniş şəkildə istifadəsini pisləyən qətnamə qəbul edib.
Bundan əlavə, Avropa Şurası, BMT-nin İşgəncələrə Qarşı Komitəsi, Avropa Xarici Fəaliyyət Xidməti və Avropa Parlamenti Azərbaycanın Dağlıq Qarabağda erməni dini və mədəni irsinin mütəşəkkil şəkildə məhv edilməsini, eləcə də vətəndaş cəmiyyətinə qarşı repressiyalarını pisləyib.
2024-cü ilin iyununda ABŞ Konqresinin 40-dan çox üzvü dövlət katibi Blinkenə məktub göndərərək, onu Azərbaycan rəsmiləri ilə bütün görüşlər zamanı Dağlıq Qarabağda məhv edilmiş erməni mədəni irsi məsələsini qaldırmağa çağırıb və bu ölkənin kilsələrə, monastırlara və dini dəyərlərə qarşı hərəkətlərini işıqlandırıb.
2024-cü ilin sentyabrında Nyu Cersi ştatından Respublikaçı Konqresmen Kris Smitin sədrliyi ilə Tom Lantosun İnsan Hüquqları Komissiyasının Azərbaycanda insan hüquqları, o cümlədən Dağlıq Qarabağda təhlükə altında olan dini obyektlər üzrə dinləmələri keçirilib.
“2023-cü il dekabrın 29-da ABŞ Dövlət Departamenti dini etiqad azadlığının kobud şəkildə pozulmasına görə Azərbaycanı növbəti dəfə Beynəlxalq Dini Etiqad Azadlığı Aktı (İRFA) çərçivəsində Xüsusi Nəzarət Edilən Ölkələr siyahısına daxil edib”, – deyə sayt yazır.
