Türkiyənin Baran Dergisi jurnalı yazır ki, Ermənistan sülhə hazırdır, Türkiyə bu məsələdə nikbindir, Azərbaycanın İsraillə strateji yaxınlaşması regional bərabərliyi bağlayır.
“Sülh prosesinə əsl maneə nədir: Ermənistan Konstitusiyası, yoxsa sabitliyin görünməz diplomatik hesablanması?
Azərbaycan və Ermənistan arasında uzun müddətdir davam edən sülh danışıqları dalana dirənmiş kimi görünür.
Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov bəyan edib: “Ermənistan Konstitusiyasına düzəlişlər edilməyincə sülh olmayacaq”.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan isə “biz sülhə hazırıq” deyir. Bəs həqiqətənmi Konstitusiya bu qədər vacibdir? Yoxsa bu prosesin arxasında daha dərin strateji hesablamalar var?
Ekspertlərin fikrincə, sülh prosesinin ləngiməsində İsrail-Azərbaycan münasibətlərinin rolunu nəzərdən qaçırmaq olmaz. Azərbaycanın xüsusilə Qəzza zolağında törədilən soyqırım və qırğınlara, eləcə də İsraillə hərbi tərəfdaşlığa baxmayaraq susması Bakının xarici siyasət oxunun nəyə əsaslandığını açıq şəkildə göstərir. 2020-ci il Qarabağ müharibəsi zamanı İsrailin əhəmiyyətli dəstəyi sayəsində Azərbaycan o vaxtdan bəri Tel-Əvivlə hərbi əlaqələrini dərinləşdirib.
Bu kontekstdə Azərbaycan Ermənistanla real və davamlı sülh əldə etsə, onun Türkiyə ilə diplomatik münasibətlərinin normallaşacağı göz qabağındadır. Bununla belə, bu vəziyyətin İsrail üçün arzuolunmaz geosiyasi nəticələrinin olacağı ilə bağlı qorxular var.
Türkiyənin Fələstin məsələsində aydın və sərt mövqe nümayiş etdirdiyi halda, Azərbaycanın İsraillə yaxın münasibətlərini davam etdirməsi onu göstərir ki, “qardaşlıq qanunu” deyil, “maraqlar ortaqlığı” üstünlük təşkil edir. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh yaranarsa, Türkiyə Ermənistanla sərhədi açmağa hazırdır. Lakin bu sülhün davamlı olaraq təxirə salınması, Əliyevin Tel-Əvivlə əlaqələrinin regional sülhdən daha prioritetə çevrildiyini göstərir.
Yerevan ATƏT-in Minsk qrupunun buraxılması təklifini qəbul edir və atəşkəs rejiminin pozulması hallarını araşdırmaq üçün birgə komissiya yaratmağa çağırır…
Belə bir mühitdə Azərbaycanın “Ermənistan Konstitusiyasına dəyişiklik edilmədən sülh olmayacaq” mövqeyi onu deməyə əsas verir ki, sülh prosesi “real” səbəblərdən deyil, “strateji gecikdirmə” siyasəti ilə sabotaj edilir.
Beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert doktor Osman Qazi Kandemirin fikrincə, Azərbaycanın İsraillə müttəfiqliyinin dərinləşməsi onu İrana qarşı regional bufer dövlətə çevirib. Bu vəziyyətdə Ermənistanla sülh Azərbaycan üçün strateji prioritet olmaqdan çıxır, çünki davamlı sülh Türkiyə ilə münasibətlərdə yeni balansın yaradılmasını tələb edir.
Belə bir tarazlıq İsrailin bölgədə manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Eyni zamanda, Azərbaycan Tel-Əvivdən aldığı dəstək sayəsində İrana qarşı özünü daha güclü hiss edir.
Türkiyənin bölgədəki balanslaşdırıcı rolu onu deməyə əsas verir ki, sülh prosesinin təxirə salınması uzunmüddətli perspektivdə ona zərər verəcək. Çünki qardaşlıq təkcə qələbədə deyil, hesabda da düzlük tələb edir.
“Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh guya konstitusiyanın və köhnə diplomatik strukturların ləğvindən asılı kimi təqdim edilsə də, bunun arxasında daha mürəkkəb tənlik dayanır”, məqalədə qeyd olunur.
