Analitik Vaşinqton-Tehran danışıqlarının perspektivləri barədə: “Yerevan ABŞ və İran arasında tarazlıq yaradan halqadır”
Vaşinqton-Tehran danışıqlarının üçüncü mərhələsi gələn həftə keçiriləcək. Buna qədər ekspert səviyyəsində görüşlər olacaq və tərəflərin dediyinə görə, bu görüşlərin mərkəzində nüvə sazişinin əsas prinsipləri dayanır.
Tehran və Vaşinqton aprelin 19-da Romada keçirilən danışıqlar zamanı sənəd üzərində işə başlamaq barədə razılığa gəliblər.
İran bu danışıqları “faydalı və konstruktiv” hesab edib, ABŞ isə “böyük irəliləyiş əldə etdiyini” bildirib.
Siyasi analitiklər və beynəlxalq münasibətlər üzrə mütəxəssislər bu bəyanatlarda uğur qazanmaq imkanını görürlər və bu uğuru İran-Ermənistan münasibətləri üçün də vacib şərt sayırlar.
“Radiorur”a müsahibəsində İran üzrə ekspert Emma Beqicanyan ABŞ-İran vasitəçilik danışıqlarının uğur şansının yüksək olduğunu deyib.
Onun optimizminin əsas səbəbi Vaşinqton və Tehrandan gələn bəyanatlardır: tərəflər aprelin 19-da Romada keçirilən danışıqları faydalı və konstruktiv qiymətləndiriblər və bu həftə ekspertlər, sonra isə əsas danışıqlarçılar səviyyəsində görüşmək barədə razılığa gəliblər.
ABŞ tərəfdən danışıqlarda prezident Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkof, İran tərəfdən isə xarici işlər naziri Abbas Araqçi iştirak edir.
“İki tərəfin də razılığa gəlmək iradəsi və istəyi olduğundan, görünür, danışıqlar uğurla nəticələnə bilər. Çünki ABŞ Ukraynada sülhün bərqərar olunmasında ciddi nəticə əldə edə bilmədi, eyni şeyi Fələstin və Qəzza zolağı üçün də demək olar.
Buna görə də İran məsələsində uğur qazanmaq çox vacibdir. Danışıqlar davam edir və Netanyahu-nun İrana uran zənginləşdirməyə ümumiyyətlə icazə verilməməlidir iddiası nəzərə alınmır; bu məsələ hazırda danışıqlar gündəliyində yoxdur” — deyə o, bildirib.
Ötən həftə Oman vasitəçiliyi ilə Romada keçirilən danışıqlardan sonra İran Xarici işlər naziri Abbas Araqçi bildirib ki, Vaşinqton və Tehran nüvə sazişi üzərində işə başlamaq barədə razılığa gəliblər.
ABŞ xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkof isə tərəflərin böyük irəliləyiş əldə etdiyini vurğulayıb.
Danışıqlar ABŞ prezidenti Donald Trampın Tehrana göndərdiyi məktubdan sonra başlayıb. Tramp problemi diplomatik yolla həll etməyi təklif edib, lakin diplomatiya uğursuz olarsa, ABŞ-ın hərbi əməliyyatlara hazır olduğunu da bildirib.
“Biz İranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan verə bilmərik” — deyəTramp bəyan edib.
Danışıqlar başlamazdan əvvəl ABŞ-a İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu səfər edib, lakin bu səfər Vaşinqtonun mövqeyinə təsir göstərməyib” — deyə İran üzrə ekspert Emma Beqicanyan qeyd edib və bunu mühüm siqnal sayır.
“Əsasən İsrail, daha çox Netanyahu, heç bir halda İrana uran zənginləşdirməyə icazə verməmək tələbini irəli sürür. Amma ABŞ-ın maraqları ən azından bu mərhələdə İranla razılığa gəlməyi tələb edir.
Bu, bizim üçün də çox vacibdir, çünki İranda iqtisadi vəziyyət pisdir və yaxşılaşsa, bizim iqtisadi əlaqələrimiz də, o cümlədən investisiyalar artacaq.
Hətta ümid etmək olar ki, İran-Ermənistan dəmir yolu nəhayət tikiləcək. Bundan əlavə, gərginlik azalacaq və “məşum dəhliz” məsələsində İran daha sərt mövqe tuta bilər” — deyə o, əlavə edib.
Siyasi analitik Qor Abrahamyan qeyd edir ki, İran faktiki olaraq vasitəçilik danışıqlarına nail olub ki, bu da Vaşinqtonun müharibədən qaçmaq istəyini göstərir.
Analitik həmçinin mövqelərin yumşalmasının bəzi əlamətlərini görür.
“ABŞ artıq İrandan tam nüvə silahından imtina tələb etmir, əslində uranın zənginləşmə səviyyəsini 3,67%-ə endirməyi və nüvə obyektlərinə daha ciddi nəzarət rejiminin tətbiqini istəyir.
Bu, 2015-ci il nüvə sazişinin məntiqinə qayıdışdır, hansı ki, Tramp administrasiyası əvvəlki dönəmdə həmin sazişdən çıxmışdı.
Tramp administrasiyasının əvvəlki təcrübəsindən çıxış edərək demək olar ki, Vaşinqton İrandan iqtisadi dividendlər – sanksiyaların ləğvi və ya azaldılması qarşılığında müəyyən güzəştlər gözləyir ki, bu da Tehran üçün müzakirə mövzusu ola bilər” — deyə Abrahamyan bildirib.
İran ətrafındakı son dəyişikliklər fonunda Abrahamyan təxminən on gün əvvəl Mehri şəhərində keçirilən İran-Ermənistan birgə təlimlərini vurğulayır və qeyd edir ki, bu təlimlər əslində Vaşinqtonun açıq narazılığı olmadan baş tutub.
Əgər Mehri təlimləri Azərbaycanın “Zəngəzur dəhlizi” tələblərinə və sərhəd gərginliyini artırmaq cəhdlərinə İranın cavabı idisə, həmçinin Ermənistanın təhlükəsizliyinin təminatında praktik addımlar atmağa hazır olduğunu göstərirdisə, ABŞ-ın bu təlimlərə açıq etiraz etməməsi Vaşinqtondan bir mesajdır ki, ABŞ İranla Yerevanın məhdud, amma etibarlı tərəfdaşlıq münasibətlərini tanıyır.
“ABŞ beləliklə göstərir ki, İranla mümkün dialoq yollarını bağlamaq istəmir və Ermənistan, həm Vaşinqton, həm də Tehranla sabit və yaxşı münasibətlərə malik olmaqla, ən azından Cənubi Qafqaz gündəliyi çərçivəsində etibarlı vasitəçi ola bilər.
Başqa sözlə, Ermənistanın strateji aydın vizyonu varsa, o, ABŞ-İran müstəvisində regional qovşaqlardan birinə çevrilə bilər” — deyə Abrahamyan yekunlaşdırıb.
Onun fikrincə, “Sülh kəsişməsi” proqramının həyata keçirilməsi bu halda platforma rolunu oynaya bilər. Ermənistan sadəcə sərhəd qonşusu deyil, həm də Cənubi Qafqazda Qərb və İran maraqlarını tarazlaşdıran halqaya çevrilə bilər.
