İsveçrə-erməni sənədli fotoqraf Demir Syonmezin “Yaralı Qartal” kitab-albomu 44 günlük müharibəyə yeni işıq saçacaq

44 günlük müharibə, insan taleləri, ağrı, ümid və işığa həsrət. İsveçrə-erməni sənədli fotoqraf Demir Syonmezin “Yaralı Qartal” erməni-fransız dilli kitabında müəllif Dağlıq Qarabağ xalqının mübarizəsini və itkilərini sənədləşdirib.

 Fotolara əlavə olunan yazılı qeydlər və şərhlərlə o, oxucunu döyüş meydanına, Stepanakert küçələrinə aparır.

Kərində doğulan Syonmez, kifayət qədər yetkin yaşda erməni kökləri haqqında öyrənib və dəyərli kitab-albomunu Ermənistanda “Nyumeg” nəşriyyatı və Erməni Ümumi Xeyriyyə Birliyinin təşəbbüsü ilə keçirilən “Soyqırım həftəsi” tədbiri çərçivəsində – Erməni Soyqırımının 110 illiyinə həsr olunmuş tədbirdə təqdim edib.

Jurnalist ilə söhbətində fotoqraf etiraf edir ki, erməni olduğunu öyrəndikdən sonra həyatı daha da çətinləşib. “Soyqırımı ilə bağlı tədbirlərdə iştirak etdim, bu da həyatımı daha da çətinləşdirdi.

1978-ci ildən həbsdə olmuşam, daha əvvəl isə siyasi mübarizədə idim. Həbsdən çıxandan sonra jurnalistika və fotoqrafiya ilə məşğul oldum, ictimai və siyasi mövzulara toxundum, buna görə 1990-cı ildə Türkiyədən qovuldum. İsveçrədə yenidən fotoqrafiyaya qayıtdım” –  deyə o, qeyd edib.

Demir Syonmez insan hüquqları, sosial ədalət və müxtəliflik mövzularında yazır. O, 44 günlük müharibəyə həsr olunmuş kitabın sənədli dəyəri olduğunu, yaddaş şahidliyi, şəhidlərə hörmət və bütün bəşəriyyətə ayıqlıq çağırışı olduğunu bildirir.

O, İraqda, Suriyada olub, 2020-ci ildə Dağlıq Qarabağda baş verən əsas hadisələri sənədləşdirmək fikrini isə ona uzunmüddətli dostu –dövlət xəbər agentliyinin türkcə xəbər xidməti baş redaktoru, mərhum Raffi Hermon Araxs verib.

“O mənə zəng etdi və dedi: “Sən müxtəlif ölkələrdə baş verən hadisələri işıqlandırırsan, amma bizə toxunmursan’. Mən qərar verdim ki, buraya gələcəyəm. Çətin vaxtlar idi, pandemiya vardı, amma gəldim, xalqımın yanında olmaq və onun səsini dünyaya çatdırmaq istədim” – deyə Syonmez xatırlayır.

Kitab əvvəlcə ingilis və fransız dillərində nəşr olunub. Kitabdakı fotolardan dördü nüfuzlu mükafatlar alıb və təxminən bir il İsveçrənin müxtəlif sərgi salonlarında nümayiş olunub. Uğurdan ruhlanan Demir Syonmez 2022-ci ildə Yerevana gəlib və kitabı erməni dilində çap etdirib.

Yeni nəşrdə, “Nyumeg” tərəfindən ictimaiyyətə təqdim olunan, müəllifin müharibə mövzulu fotolarından əlavə, dövlət xəbər agentliyinin təqdim etdiyi fotolar (fotoqraf: Hayk Manukyan) da yer alıb.

Bu fotolar 2023-cü ilin hadisələrini – Dağlıq Qarabağdan ermənilərin çıxarılması və artsaxlıların Ermənistana köçünü əks etdirir.

Syonmezin fikrincə, bu arxiv fotolar hekayəni tamamlamağa kömək edir.

“Bizim tərəfdaşımız, həmvətənimiz çox vacib və davamlı iş görüb. Mən hesab edirəm ki,— tarixi hadisələri zamanın unudulmasından xilas etmək üçün belə işlərin böyük əhəmiyyəti var .

Dövlət Xəbər Agentliyi də tarixi hadisələri sənədləşdirilmiş, dəqiq şəkildə gələcək nəsillərə çatdırmaq missiyasının fərqindədir və məhz bu məsuliyyətlə yanaşaraq böyük sevinc və qürurla bu kitabın nəşrində iştirak edib” —  deyərək Dövlət Xəbər Agentliyinin direktoru Narine Nazarjan vurğulayır.

Onun sözlərinə görə, agentliyin yaradıcı qrupu sərhəd kəndlərində — Kornidzorda, Qorisdə, Vaykda, Azərbaycanın dövlət qurumları Dağlıq Qarabağdan zorla deportasiya olunmuş həmvətənlərimizin qəbul və qeydiyyat işlərini çox sürətlə təşkil etdikləri yerlərdə faktları sənədləşdirib və dəyərli kadrları “Armenpress”in arxiv fondlarına təqdim edib ki, gələcək nəsillər bilsinlər ki, 21-ci əsrdə də qabaqcıl dünya soyqırımlara və kütləvi deportasiyalara şahidlik edib.

Qarabağdan olan fotoqraf Areq Balayan da 2020-ci ildə hadisələrin mərkəzində olub, bacardığını çəkib. Çox vaxt işləmək imkanı olub, çünki yerli sakinlər onu tanıyıb, etibar ediblər. O hesab edir ki, çəkilənlər yalnız baş verənlərin 15-20 faizidir.

“Mən sənədli çəkilişçi kimi sənədli çəkilişin rolunu çox yaxşı başa düşür, təsəvvür edir və qiymətləndirirəm — baxmayaraq ki, son dövrlərdə mənim üçün suallar yaranıb: bu, bizim düşündüyümüz qədər vacibdirmi, yoxsa bəlkə sonra indi olduğundan daha vacib olacaq?

Amma faktın sənədləşdirilməsi özü artıq yaxşıdır” — deyə  Balayan vurğulayır və əlavə edir ki, suallar həll olunacaq, ya yox, bu yalnız sənədli çəkilişin üzərinə düşən məsuliyyət deyil.