Cənubi Qafqaz üzrə iranlı ekspert, beynəlxalq alim Ehsan Movahedian Ermənistanın İran, Oman, Qətər, Türkmənistan və Özbəkistan arasında beynəlxalq nəqliyyat və tranzit dəhlizinin yaradılması haqqında sazişə (Aşqabad sazişi) qoşulmasını son dərəcə dəqiq və strateji qərar hesab edir.
Ekspert hesab edir ki, İrəvan bu tranzit dəhlizinə qoşulmaqla həm Ankara-Bakı oxunun təzyiqini azaltmaq, həm də geosiyasi mühasirədən qurtulmaq, ərəb ölkələri və Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış əldə etmək imkanı əldə edəcək.
Bu fikri Tehranın ATU (Allame Tabataba) Universitetinin müəllimi Ehsan Movahedian jurnalistə müsahibəsində Ermənistan hökumətinin mayın 8-də keçirilən sessiyasında sözügedən sazişə qoşulmaq qərarına toxunaraq bildirib.
“Aşqabad Sazişinə qoşulmaq üzv dövlətlərin ərazilərindən yüklərin və sərnişinlərin daşınması və tranziti üçün etibarlı şəraitin yaradılmasına töhfə verəcək, multimodal daşımaları asanlaşdıracaq, nəqliyyat xərclərini optimallaşdıracaq, Ermənistanın tranzit rolunu gücləndirəcək, nəqliyyat təhlükəsizliyini artıracaq və üzv dövlətlərin nəqliyyat təşkilatları üçün bərabər şərait yaradacaq” – deyə ekspert müsahibəsində qeyd edib.
Movahedianın sözlərinə görə, bu tranzit zəncirinin ən mühüm halqası İran İslam Respublikasıdır.
“Dəhliz Türkiyə və Fars körfəzinə qoşulmaq üçün dəmir yolu və avtomobil yollarından istifadə edir, Bəndər Abbas və Çabahar limanları isə dəhlizin dəniz yollarına və Fars körfəzi ilə həmsərhəd ərəb ölkələrinə qoşulmasına şərait yaradır.
Ermənistanın Aşqabad sazişinə qoşulması dəqiq və strateji qərardır. Bu, Ankara-Bakıya təzyiqləri azaltmaq baxımından dəqiq və strateji qərardır.
Eyni zamanda geosiyasi mühasirə və ərəb ölkələri və Mərkəzi Asiya və hətta Rusiya bazarlarına təhlükəsiz, sürətli və ucuz çıxış imkanına malikdir” – deyən iranlı ekspert bu marşrutdan istifadənin malların uzun dəniz yollarından daha qısa marşrutla Asiyaya daşınmasına imkan verdiyini qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, sazişə qoşulmaq həm də Ermənistanın bu tranzit dəhlizi vasitəsilə beynəlxalq bazarlara çıxışını təmin edəcək, beynəlxalq daşımalar üçün zəruri olan tranzit sənədlərinin razılaşdırılmasını, gömrük prosedurlarının asanlaşdırılmasını və üzv dövlətlərin nəqliyyat infrastrukturunun ayrı-seçkilikdən kənar istifadəsini təmin edəcək.
“Bu saziş Ermənistana müxtəlif üsullarla iştirakçı ölkələr arasında logistika daşımaları təşkil etməyə imkan verir, qarşılıqlı faydalı iqtisadi-ticarət əlaqələrinin möhkəmlənməsinə, əməkdaşlığın genişləndirilməsinə və Ermənistanın tranzit rolunun gücləndirilməsinə töhfə verir” – deyə Ehsan Movahedyan vurğulayıb.
Bu tranzit dəhlizi kontekstində iranlı ekspert Cənubi Qafqazda nəqliyyat kommunikasiyalarının qarşısının alınması üçün Ermənistan hökumətinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Sülh yollarının kəsişməsi” layihəsinə də toxunub.
“Ermənistanın Aşqabad sazişinə qoşulması ölkənin “Sülh kəsişməsi”nin Şimal-Cənub marşrutunu gücləndirəcək. Ermənistan özü üçün mühüm geosiyasi mövqe yaratmalıdır ki, ölkənin təhlükəsizliyi və ərazi bütövlüyü digər qonşuları və dünyanın əsas dövlətləri üçün daha vacib olsun” – deyərək Movahedyan vurğulayıb.
Sonuncunun fikrincə, Bakının təxribatı və Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalanmaması səbəbindən “Sülh yollarının kəsişməsi”nin Şərq-Qərb marşrutu hazırda qeyri-mümkündür.
“Azərbaycanın Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalaması üçün əsassız şərtləri (red. ER Konstitusiyasına dəyişiklik və Minsk Qrupunun buraxılması) nəzərə alsaq, “Sülh kəsişməsi”nin Şərq-Qərb marşrutunun yaxın gələcəkdə istifadəyə yararlı olacağı görünmür.
Türkiyə və Bakı gömrük və təhlükəsizlik işlərinə nəzarəti bu marşrutun Ermənistan və ərazi bütövlüyü çərçivəsində öz üzərinə götürməkdə israrlıdır.
Bu səbəbdən Ermənistan dost ölkələrlə birləşdirən “Sülh yollarının kəsişməsi”nin Şimal-Cənub marşrutuna arxalanmalıdır. Bununla da Ermənistan ərəb ölkələrindəki mövcudluğunu və əməkdaşlığını gücləndirə bilər. İran və ərəb ölkələri arasında birgə əməkdaşlıq” – deüyə ekspert çıxışında vurğulayaraq, bunun üçün Ermənistanın İranın Çabahar, Şəhid Rəcai, Bəndər Abbas və digər limanlarının imkanlarından istifadə edə biləcəyini qeyd edib.
İranlı ekspertin fikrincə, Ermənistan İraq və Küveytə bitişik yerləşən Ərvənd Azad Zonasının imkanlarından kənarda qalmamalıdır.
“Xuzistan əyalətində yerləşən bu ərazi Ermənistanın ticarət-iqtisadi fəaliyyəti üçün böyük potensiala malikdir və beləliklə, Ermənistan İranla qonşu olan ərəb ölkələri və hətta Şimali Afrika ilə əlaqə saxlaya bilər, özü üçün yeni iqtisadi və ticarət imkanları yarada bilər” – deyə Ehsan Movahedyan yekunlaşdırıb.
