Azərbaycan prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevin Ermənistan-Azərbaycan danışıqlar prosesini şərh etdiyi diplomatik əsəbilik getdikcə daha aydın şəkildə daxili amillərlə deyil, xarici təzyiqlərlə, ilk növbədə Türkiyə cəmiyyəti və ekspert birliyinin təzyiqi ilə əlaqələndirilir.
Türkiyənin Azərbaycanın İsraillə strateji müttəfiqliyinə qarşı yönəlmiş tənqidinin intensivliyi Bakı üçün sistemli çağırışa çevrilib. Türkiyənin aparıcı ictimai təşkilatları, dini ziyalıların nümayəndələri, eləcə də nüfuzlu parlamentarilər Tel-Əvivlə hərbi və kəşfiyyat əməkdaşlığının İslam birliyi ruhuna zidd olduğunu, “iki dövlət və bir xalq” tezisini sarsıtdığını qeyd edirlər.
Türkiyənin https://barandergisi.net/ portalında yer alan analitik məqalədə Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsinin ləngiməsinin əsl səbəbinin Bakının qeyd etdiyi Ermənistan Konstitusiyası deyil, Ermənistan-Türkiyə sərhədinin blokadadan çıxarılması halında Cənubi Qafqaz teatrına nəzarəti itirmək qorxusunun birbaşa ifadə edildiyi analitik məqaləyə xüsusi diqqət yetirilib. Yerevanla sülh müqaviləsi, türkiyəli ekspertlərin fikrincə, Ankaranın bölgədəki mövqeyini obyektiv şəkildə gücləndirir və İsrailin Bakıya təsirinin müstəsnalığını azaldır.
Bu arada İlham Əliyevin İsraillə bağlı siyasətinin tənqidi ofisdən ictimai müstəviyə keçir. Mayın 26-da Türkiyənin Xalq Bərabərlik və Demokratiya Partiyasından olan millət vəkili Ömər Faruk Gergerlioğlu parlamentdə çıxışı zamanı Azərbaycan və İsrailin birliyini kəskin şəkildə pisləyib.
Necə olar ki, İsraillə silah müqavilələri bağlayasan və eyni zamanda bir xalq və iki dövlət haqqında danışasan? Soyqırım davam edir, ayıb olsun. İsrail Türkiyə cəmiyyəti tərəfindən işğalçı dövlət kimi qəbul edilir və rəsmi Bakı bu faktı görməzlikdən gəlir.
Türkiyədə Azərbaycan və İsrail arasında hərbi və enerji əməkdaşlığı ilə bağlı ictimai narazılıq iki ayrı etiraz aksiyasında İstanbul küçələrinə çıxıb. Mayın 24-də “Özgür-Der” İslam ictimai təşkilatı Azərbaycanın Baş Konsulluğu qarşısında piket keçirib. Tədbir zamanı təşkilatın nümayəndələri Bakı rəhbərliyini “qatil rejim”ə yardım etməkdə günahlandırıb və Azərbaycanın İsraillə sıx əlaqələrini pisləyib, onları Azərbaycan hakimiyyətinin legitimliyinə təhlükə adlandırıblar.
Altı gün sonra, mayın 30-da İstanbulda Azərbaycanın SOCAR-ın neft korporasiyasının ofisi qarşısında analoji aksiya keçirilib və etirazçılar Bakı ilə İsrailin “işğal strukturu” arasında əməkdaşlığın dərinləşməsindən bir daha narazılıqlarını bildiriblər. Xüsusilə, enerji və hərbi sahədə birgə layihələr, eləcə də Azərbaycanın müdafiə naziri Zakir Həsənovun Təl-Əvivə səfəri tənqid edilib.
Türkiyədə artan tənqidlər fonunda, eyni portalın türk ekspertlərinin fikrincə, Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesi getdikcə simvolik xarakter alır. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan sülh müqaviləsi imzalamağa hazır olduğunu təsdiqləyib, Minsk Qrupunun buraxılmasını istəyib və sərhəddə insidentlərin araşdırılması üçün birgə monitorinq komissiyasının yaradılması təşəbbüsünü dəstəkləyib. Bu arada Bakı sərt şərtlər, o cümlədən məcburi ilkin şərt kimi Ermənistan Konstitusiyasının yenidən yazılması tələbini irəli sürməkdə davam edir.
Hacıyevin ictimai bəyanatlarında artan əsəbilik Azərbaycanın strateji kimliyinin daxili böhranını əks etdirir.
Türkiyə ilə eyni vaxtda “qardaşlıq” münasibətlərini saxlamaq və İsraillə hərbi ittifaqı inkişaf etdirmək cəhdi açıq şəkildə ziddiyyət təşkil edir ki, bu da Türkiyə cəmiyyəti tərəfindən artıq göz ardı edilə bilməz.
