Keçən günlər Türkiyə-Azərbaycan media nümayəndələrinin görüşü çərçivəsində Azərbaycan prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyev bəzi türk KİV-lərində dövri olaraq dərc olunan materiallardan – Azərbaycan-İsrail əməkdaşlığı, Qəzzada baş verən soyqırımında Azərbaycanın “töhfəsi” haqqında danışılan materiallardan açıq şəkildə incildiyini bildirdi.
“Bu, bizim qəlbimizə toxunur” – deyə o, qeyd etdi.
Hacıyev Qarabağ məsələsi ilə bağlı İsraildən alınan hərbi, diplomatik dəstəkdən danışdı, sonra isə Azərbaycanın İsrailə neft satdığı ittihamlarına cavab verərək, bu ittihamları irəli sürənlərin hətta neft bazarının necə işlədiyindən belə xəbərsiz olduğunu söylədi.
Eyni zamanda o, indi Fələstində baş verənlərin Azərbaycanın iradəsindən asılı olmadığını əsas gətirdi.
Hacıyevin iştirakı ilə keçirilən bu media-görüşün keçirildiyi günlərdə və ondan əvvəl Qazada baş verən hadisələrdən narahat olan vətəndaşlar Türkiyədə etiraz aksiyaları keçirməyə davam etdilər.
Bəzi türk KİV-lərindən və sosial şəbəkə yayımlarından məlum oldu ki, mayın sonunda bir qrup aktivist İstanbulda Azərbaycanın dövlət neft şirkəti SOCAR-ın ofisi qarşısında etiraz aksiyası keçirib. Etirazın iştirakçıları SOCAR-ı, sonra isə Türkiyə hökumətini İsrailə neft tədarük etdiyinə görə günahlandırdılar.
“Soyqırımçıları qidalandıran, Fələstin torpaqlarını talan etməyə hesab açan SOCAR günahkardır. Əməkdaşdır (kolaborasionistdir). Zorakının yanındadır. Susmayacağıq, unutmayacağıq” – deyə aksiyanı təşkil edən sosial şəbəkə platformalarından birində elan edildi.
Özgür-Der-in sədri Rıdvan Kayan da qeyd edib ki, “20 aydır bütün dünya Sionist rejimə blokada qoyulması, İsraillə münasibətlərə son qoyulması barədə danışır, Əliyev diktaturası isə İsrailə neft göndərir”.
O, “Azərbaycan rejimi və Əliyevin diktaturası heç vaxt müsəlman ümməsinin bir hissəsi ola bilməz və müsəlmanların qardaşı da ola bilməz” – demişdir.
Kayan, əvvəl qeyd olunan aksiyanın iştirakçıları kimi, İsrailə neft tədarükündə Türkiyənin də iştirakı barədə danışıb. “Türkiyə keçən il SOCAR vasitəsilə İsrailə neft göndərilməməsi barədə müqavilə imzalayıb, amma biz bilirik ki, tədarük hələ də bir şəkildə işğalçı rejimə edilir” – deyə o, öz hakimiyyətlərindən də şikayət etmişdir.
Sosial şəbəkələrin türk segmentində bu günlərdə bu kontekstdə tez-tez “Azərbaycan satır, Türkiyə daşıyır, İsrail yandırır” yazısı müşahidə olunur.
BBC-nin türk xidməti də keçən günlər məqalə dərc etmişdir ki, Ankaranın 2024-cü il mayın 2-dən etibarən İsraillə idxal və ixracı tamamilə dayandıracağını elan etdiyindən sonra Türkiyə-İsrail ticarəti davam edirmi?
KİV yazıb ki, BMT-nin Əmtəə Ticarəti Statistikası bazasının (UN Comtrade) məlumatlarına görə 2024-cü ildə İsrail Türkiyəyə 600 milyon dollar (təxminən 23.3 milyard lirə) ixrac edib.
Türkiyə isə 2024-cü ildə İsrailə ən çox əmtəə satan ölkələr sırasında 2.8 milyard dollarla (təxminən 110 milyard lirə) beşinci yerdədir.
Materialda xatırlanır ki, Türkiyə Ticarət nazirliyi bu məlumatlara – tamamilə səhv adlandırılan məlumatlara – cavab verib. Türkiyə Ticarət nazirliyi bəyan edib ki, 2024-cü il mayın 2-dən Türkiyədən İsrailə bütün əmtəə qrupları üzrə ixrac, idxal və tranzit ticarət dayandırılıb və sıfıra bərabərdir.
2024-cü ilin ilk dörd ayında isə İsrailə ixrac (o cümlədən Fələstinə edilən ixrac daxil olmaqla) 1.5 milyard dollar olub.
İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun məlumatlarına görə də 2024-cü ilin ilk dörd ayında İsrail-Türkiyə ticarəti kəskin şəkildə azalıb, lakin Türkiyə Statistika Qurumunun və Ticarət nazirliyinin iddia etdiyi kimi sıfır deyil.
Beləliklə, Türkiyə və Azərbaycan arasındakı əlaqələr həmişə “bir millət, iki dövlət” konsepsiyasının nəticəsi – tarixi, mədəni və strateji qardaşlığa əsaslanan nəticə kimi təqdim olunub.
İsrailin Qəzzada həyata keçirdiyi əməliyyatlar işığında isə bu qardaşlıq münasibətlərində bəzi çatlar müşahidə olunur. Bu çatlar, əgər siyasi səviyyədə deyilsə, heç olmazsa media məkanında və ictimai səviyyədə açıq şəkildə ifadə olunur.
Türkiyədə əsasən islamçı dairələrin Bakı rejiminə qarşı, bəzən öz hakimiyyətlərinə qarşı istifadə olunan ritorikasından – bu ritorikanı tam və kəskin tədbirlərə çevirməməkdən narazılıq onu göstərir ki, türk ictimaiyyətinin dərk etməsində Azərbaycan getdikcə daha çox İsrail hərbi maşınına dəstək göstərməklə əlaqələndirilir.
Türkiyədə xüsusilə islamçı dairələr üçün (nəzərə alsaq ki, bu ölkədə hakim qüvvə də əsasən bu dairələrin dəstəyi ilə formalaşıb) üstün dəyər müsəlman ümməsinə sədaqət olaraq qalır.
Azərbaycanın mənimsədiyi fəaliyyət üslubu isə mahiyyətcə bu dəyərə ziddir. Bu reallıq təkcə ictimai nərzləri təsir etmir, həm də “qardaşlığın” ideoloji əsaslarına təsir edə bilər.
Bu, suallar yaradır: İctimai səviyyədə bu dəyər ziddiyyətləri uzunmüddətli perspektivdə dərinləşə bilərmi və hətta siyasi fikir ayrılıqları kimi də vurğulana bilərmi?
