İyulun 8-də Azərbaycanın Milli Məclisi ilin əvvəlindən müzakirəsinə başlanılan “Naxicevan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasına əlavələr və dəyişikliklər haqqında” qanunu üçüncü oxunuşda və nəhayət, qəbul edib.
Əvvəlcə belə bir təəssürat yaranmışdı ki, muxtariyyətin konstitusiyasına edilən dəyişikliklər unitar dövlətin möhkəmlənməsinə yönəlib.
Bakıda fəaliyyət göstərən Trend agentliyi Naxicevan Muxtar Respublikasının konstitusiyasına müstəsna olaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məclisi sədrinin səlahiyyətlərinə aid edilən dəyişiklikləri təqdim edib.
Onların arasında onun xarici dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlarla, habelə digər fiziki və hüquqi şəxslərlə münasibətlərdə Naxicevan Muxtar Respublikasını təmsil etməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Əminliklə demək olar ki, İlham Əliyev Naxicevan Muxtar Respublikası ilə üç ildən artıq davam edən rəqabətdə uduzdu. Məsələ ondadır ki, o, həm Azərbaycanın, həm də Naxicevan Muxtar Respublikasının konstitusiyalarını pozaraq öz səlahiyyətli nümayəndəsinə muxtariyyətin ali vəzifəli şəxsi statusu verib.
Milli Məclisin qəbul etdiyi qanun muxtariyyətin konstitusiya səlahiyyətlərini bərpa edir və Naxicevan Muxtar Respublikasının ali vəzifəli şəxsinin Ali Məclisin sədri olduğunu bir daha təsdiq edir.
Üstəlik, o, xarici siyasət səlahiyyətinə malikdir, bu, mövcud konstitusiyada təsbit edilməyən bir şeydir.
Azərbaycan Milli Məclisi mahiyyət etibarilə dolayı yolla da olsa, faktiki olaraq Naxicevanın dövlətçiliyini, daha doğrusu, 1921-ci il 16 mart tarixli “Dostluq və qardaşlıq haqqında” Rusiya-Türkiyə Moskva müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş statusunu bərpa etmişdir.
Ehtimal etmək olar ki, Naxicevan Muxtar Respublikasının konstitusiyasına edilən bu dəyişiklik Türkiyənin istəyi ilə edilib. Görünür, Ərdoğan Əliyevin Naxicevanı Azərbaycanın bir hissəsi kimi ilhaq etmək və muxtariyyətini ləğv etmək planının qarşısını almağa nail olub.
Bu məsələdə Türkiyə prezidentinə müəyyən beynəlxalq təsirin olması da istisna deyil.
Azərbaycan Milli Məclisinin qəbul etdiyi qanun Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Naxicevan muxtariyyəti qonşuları ilə münasibət qurmaq hüququ əldə edir. Amma daha əlamətdardır ki, Naxicevan muxtariyyətinin konstitusiya yolu ilə bərpası İlham Əliyevin “Azərbaycandan Azərbaycana pulsuz əlaqə” povestini faktiki olaraq ləğv edir.
Əliyevin belə bir qanun qəbul etməsinə hansı amillər təsir edib? Son illərdəki Bakı-Naxçıvan gərginliyi muxtariyyətin “üsyan edib müstəqillik elan edəcəyi” həddə çata bilərdimi?
Unutmaq olmaz ki, belə bir akt hələ 1990-cı ildə muxtariyyətin Ali Məclisi tərəfindən qəbul edilmişdi və Heydər Əliyev böyük siyasətə qayıdana qədər Naxicevan faktiki olaraq üç ilə yaxın Bakı tərəfindən idarə olunmamışdı.
Ancaq görünən odur ki, Naxicevan Ali Məclisinin sədri statusunun bərpası xarici siyasi amillərlə şərtlənir. Azərbaycan tərəfindən belə bir hüquqi aktın qəbulu ötən əsrin əvvəllərindəki razılaşmaların tanınması sayıla bilər. Ermənistan bu vəziyyətdən öz məqsədləri üçün istifadə edə bilərmi?
