Azərbaycanda, harada ki, neft sənayesi iqtisadiyyatın əsas sahələrindən biridir, ekoloji çağırışlar getdikcə daha narahatedici olur. Buna yerli jurnalistlər və ekofəallar da diqqət çəkirlər.
“Geghard” Analitik Fondunun son hesabatı ölkədə son aylarda qeydə alınan ekoloji problemləri əhatə edir. Azərbaycanlı ekoloq İslam Mustafayev qeyd edib ki, ölkədəki 250 gölün əksəriyyətinin vəziyyəti sanitariya və ekoloji tələblərə cavab vermir, həmçinin Abşeron rayonunun Məmmədi kəndindəki göldə balıqların kütləvi ölümü baş verib.
Azərbaycan hakimiyyəti bu hadisəyə görə özlərini məsuliyyətli saymır, çünki bu, özəl təsərrüfatda baş verib. Lakin Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun şöbə müdiri Ənvər Əliyev bildirib ki, göldə balıqların kütləvi ölümü ekosistemin pozulmasının nəticəsidir.
Ermənistanda mövzuya dair hesabatın həmmüəllifi, şərqşünas Qor Marqaryan qeyd edir ki, Azərbaycan hakimiyyətinin bu yanaşması həm daxili auditoriyanı, həm də beynəlxalq ictimaiyyəti çaşdırmaq və “greenwashing” etmək cəhdidir.
“Burada reaksiya zəncirvaridir. Çünki həmin ekofəallar və jurnalistlər, Azərbaycanda bu barədə bir az da olsa danışa bilənlər, dərhal təzyiqlə üzləşirlər. Hakimiyyət onların səsini dərhal kəsir, beynəlxalq ictimaiyyət isə buna göz yumur”.
Azərbaycanda ekoloji problemlərdən narahat olan vətəndaşlar bir sıra etiraz aksiyaları keçiriblər. Məsələn, Sabunçu rayonunun Maştağa qəsəbəsinin sakinlərindən biri video yayımlayaraq icra hakimiyyətinə məxsus yük maşınlarının gölə mütəmadi olaraq təkər, metal qırıntıları və məişət tullantıları atdığını göstərib.
Sakinlər bildirirlər ki, ərazini təmizlədiklərini və tullantıları başqa yerə apardıqlarını desələr də, əslində tullantılar çaya atılıb.
Qor Marqaryanın fikrincə, bu problemlər hətta prezident İlham Əliyevin qızı Leyla Əliyevanın rəhbərlik etdiyi “Beynəlxalq Ətraf mühitin qorunması üzrə dialoq” ictimai birliyini də narahat etmir. Azərbaycanda göllər var ki, neft sənayesinin tullantıları və zibilləri üçün toplanma yerinə çevrilib.
Hətta orada “Mazukru” adlı bir göl də var ki, adı belə hasilat tullantıları ilə bağlıdır.
Fond son vaxtlar gənc azərbaycanlılar üçün Qarabağda tanışlıq ekskursiyası təşkil edib, burada son aylarda hansısa genişmiqyaslı işlərin görüldüyünü göstərməyə çalışıblar.
“Ətraf mühitin saxta fəallığı, çox vaxt yalnız ‘greenwashing’dir və Azərbaycan hakimiyyəti bunu həm siyasi məqsədlərlə, həm də daxili auditoriya üçün fəalları və jurnalistləri susdurmaq üçün istifadə edir.”
Həm yerli, həm də beynəlxalq mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, regionun ən çirklənmiş ölkələrindən biri olan Azərbaycan tez-tez Ermənistanı mədən pozuntularında və su ehtiyatlarının israfında ittiham edir.
Son belə iddianı Azərbaycan bu ilin fevralında Haaqada Arbitraj Məhkəməsinə təqdim edib və “ətraf mühitin və canlı aləmin kütləvi məhv edilməsi üçün tam kompensasiya” tələb edib.
Bu, Azərbaycanın 2023-cü ildə beynəlxalq arbitraj məhkəməsinə təqdim etdiyi digər iki işin davamıdır.
Beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis Siranush Sahakyan bildirir ki, Ermənistan bu məhkəməyə heç bir iddia təqdim etməyib, lakin hüquqi iddialar üçün imkanlar mövcuddur və bu, siyasi qərardan asılıdır.
Sahakyan əlavə edir ki, Azərbaycanın təqdim etdiyi sübutların etibarlılığı və əsaslandırılması hələ dəqiq deyil və zərərin Ermənistanın addımları nəticəsində baş verdiyini sübut etmək lazımdır.
Keçən payızda ABŞ səfiri bəyan etmişdi ki, onun dəstəyi ilə Ermənistan və Azərbaycanın hidroloqları və mühəndislərindən ibarət bir qrup yaradılacaq və sərhəd bölgələrində su ehtiyatlarından istifadə və çirklənmə problemləri araşdırılacaq.
Lakin işçi qrupda iştirak edən hidroloqlardan biri bildirib ki, ABŞ tərəfindən maliyyələşmənin dayandırılması səbəbindən bu işlər başlamayıb.
Eyni zamanda, Ermənistanın rəsmi qurumları ABŞ səfirinin bəyanatını təkzib edərək, transsərhəd su ehtiyatlarının idarə olunması sahəsində Azərbaycanla heç bir rəsmi əməkdaşlıq olmadığını bildiriblər.
Hazırda yalnız bəzi qeyri-hökumət təşkilatlarının bu mövzuda əlaqələri ola bilər.
“Məzmun baxımından faktları və sübutları başa düşmək lazımdır. Peşəkar qiymət vermək hələ tezdir, lakin ümumilikdə qeyd etmək istərdim ki, dəymiş ziyana görə səbəb-nəticə əlaqəsi əsaslandırılmalıdır və burada Azərbaycan təkcə təbiətə, biomüxtəlifliyə vurduğu ziyanı göstərməklə kifayətlənməli, həm də onların Ermənistan hakimiyyətinin atdığı addımlar və qərarlar nəticəsində yarandığını nümayiş etdirə bilməlidir”.
Ötən ilin payızında ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri onun yardımı ilə Ermənistan və Azərbaycan arasında transsərhəd su ehtiyatlarının idarə olunması üzrə kompleks sxemin hazırlanacağını bəyan etmişdi.
İlkin məlumata görə, Azərbaycan və Ermənistandan olan bir qrup hidroloq və mühəndis sərhədyanı ərazilərdə suyun istifadəsi və ya çirklənməsi ilə bağlı hansı problemlərin olduğunu müəyyən etmək üçün birgə tədbirlər görməli idi.
İşçi qrupuna cəlb olunan hidroloqlardan biri Radiolur-a bildirib ki, ABŞ-ın maliyyələşdirməsini dayandırdığı üçün iş başlanmayıb.
