Amerikanın aparıcı Pew Araşdırma Mərkəzi özünün son hesabatında dünyanın müxtəlif regionlarında hansı dövlətlərin düşmən, hansının müttəfiq olması ilə bağlı geniş qiymətləndirmə təqdim edib.
Bu ilin yanvar-aprel ayları arasında keçirilən sorğuda 32 min iştirakçı iştirak edib. Məlumata görə, Avropanın 10 ölkəsindən 8-də Rusiya, Asiya-Sakit okean ölkələrində Çin, Şimali Amerika ölkələri üçün isə ABŞ əsas təhlükə hesab edilib.
Maraqlıdır ki, tədqiqatçılar milli və iqtisadi təhlükəsizliyin aspektlərini ayırdıqda birincidə Rusiya, ikinci halda isə ABŞ əsas təhlükə hesab olunurdu.
Bölgə ölkələri arasında yalnız Türkiyə nəzərə alınıb və bununla bağlı diqqətçəkən qiymətləndirmələr də var.
Dünyada insanlar ən çox Çin, Rusiya və ABŞ-dan ehtiyatlanırlar. Amerikanın aparıcı tədqiqat şirkəti Pew-in qiymətləndirməsidir. Sorğu çərçivəsində 25 ölkədən 32 minə yaxın insandan hansı ölkəni ən etibarlı müttəfiq, hansının ən böyük təhlükə hesab etdikləri soruşulub.
Məsələn, Polşada, İsveçdə, Almaniyada bu ölkələrin əhalisinin 60 faizi və daha çoxu Rusiyanı Avropa və xüsusən də öz təhlükəsizliyi üçün əsas təhlükə hesab edir.
Məsələn, İspaniyada ABŞ və Rusiya eyni dərəcədə təhlükəli sayılır. Yunanıstanda isə sakinlərin cəmi 3 faizi Rusiyanı düşmən adlandırıb, bu ölkənin əksəriyyəti, 74 faizi isə ölkə üçün əsas təhlükənin Türkiyə olduğunu düşünür.
Tədqiqat mərkəzi bildirir ki, ABŞ-ı məhz qonşu ölkələrin. Meksika, Kanada, Braziliya və Argentina sakinləri düşmən hesab edirlər.
“Üstəlik, Pew Araşdırma Mərkəzinin analoji sorğu keçirdiyi 2019-cu ildən bəri ABŞ-ı təhlükə olaraq görən kanadalıların sayı üç dəfə artıb.
Səbəb odur ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp hakimiyyətə gəldikdən sonra dəfələrlə Kanadanı ilhaq etməklə və onu ABŞ-ın 51-ci ştatına çevirməklə hədələyib”.
ABŞ-da respondentlərin əksəriyyəti Çini ölkənin 1 nömrəli təhlükəsi hesab edir; Respondentlərin yalnız 25 faizi Rusiyanın adını çəkib.
“Bu nəticələr Rusiya ilə ABŞ arasında son illərdəki münasibətləri əks etdirir. ABŞ-ın keçmiş prezidenti, demokrat Co Bayden Rusiyanın Ukraynaya təcavüzünü açıq şəkildə pisləyib və onun hərbi təchizatını dəstəkləyib.
Son aylarda Donald Tramp Rusiya ilə yaxınlaşma yolunu seçməyə çalışıb” – deyə araşdırma mərkəzinin təfərrüatları bildirir.
Asiya-Sakit okean regionunun iki ölkəsində – Yaponiya və Avstraliyada respondentlərin əksəriyyəti Çini əsas düşmən hesab edir, digər region ölkələrində isə Çin ikinci yerdədir.
Alman Deutsche Welle bu sorğuya istinad edərək, tədqiqatçılardan təhlükəsizlik və iqtisadi təhdid yaradan ölkələri ayırd etməyi xahiş etdikdə respondentlərin cavablarının dəyişməsi maraqlı olub.
Respondentlərin ABŞ-ı əsas düşmən hesab edən hissəsi həmin ölkəni ilk növbədə iqtisadi təhlükə kimi qiymətləndirib. Rusiya isə ilk növbədə milli təhlükəsizliyə təhdid kimi qiymətləndirilib. Tədqiqatçılar onu da qeyd ediblər ki, bəzi ölkələrdə ABŞ düşmən dövlət hesab edilsə də, bir sıra ölkələrdə 1 nömrəli müttəfiq kimi müəyyən edilib.
“Məsələn, İsraildə respondentlərin 95%-i ABŞ-ın onların ölkəsinin ən etibarlı dostu olduğuna inanır. Hətta Kanadada respondentlərin 55%-i ABŞ-ı tərəfdaş kimi qiymətləndirib.
Bu sorğuda Rusiya Hindistandan sonra ikinci yeri tutub”.
Sorğuda iştirak edən 25 ölkənin heç birinin əhalisi Rusiyanı ən mühüm müttəfiqi hesab etmirdi. Çin İndoneziya, Nigeriya və Cənubi Afrikada ən etibarlı tərəfdaş hesab olunurdu.
Pew Araşdırma Mərkəzi qeyd edir ki, sorğu iştirakçılarının partiya mənsubiyyətindən və dünyagörüşündən asılı olaraq, əsas təhlükə və ya müttəfiq haqqında təsəvvürlər dəyişib.
Məsələn, bəzi Avropa ölkələrində sağ populist partiyaların tərəfdarları Rusiyanı daha az risk edən ölkə kimi görürlər. Bu fikri Hollandiyada Almaniya üçün Alternativ Partiyasının tərəfdarlarının 31%-i, Xalq Azadlıq Partiyasının tərəfdarlarının isə 49%-i bildirib.
Eyni model ABŞ-da da keçərlidir.
Region ölkələrini ayrıca qeyd edək. Türkiyədə gözlənildiyi kimi respondentlərin 43%-i Azərbaycanı ən böyük dost, 7%-i Rusiyanı, 43%-i isə İsraili ölkənin ən böyük təhlükəsi kimi qiymətləndirib, 30%-lə ABŞ ikinci yerdədir.
Türkiyədə respondentlərin 6 faizi bildirib ki, onların ölkəsində milli və iqtisadi təhlükəsizliyini təhdid edən ölkə yoxdur. Burada daha 6 faiz sadəcə olaraq cavaba qərar vermədi.
Bu kontekstdə Ermənistanın adı çəkilməyib. İsraildə respondentlərin yarıdan çoxu İranı təhlükə hesab edərək birmənalı cavab verib, 17 faiz HƏMAS hərəkatını seçib.
