İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Nazirlər Şurasının 21-22 iyun 2025-ci il tarixlərində İstanbulda keçirilən 51-ci sessiyasında qəbul edilən İstanbul Bəyannaməsində Ermənistan və Azərbaycana da toxunulub. Sənəd Bakının təşəbbüsü ilə hazırlanıb və Tehran çoxlarını təəccübləndirərək onu imzalayıb. Lakin bundan az sonra İran səfirlər səviyyəsində həm bu bəyannaməyə, həm də İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Stepanakert sammitinin bəyanatına öz iradlarını bildirdi.
Bu, İranın regional sənədlərə yanaşmasının dəyişdiyini göstərir, yoxsa Tehran sadəcə olaraq balansı saxlamağa çalışır?
İran İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının yaradıcılarından biridir, İranşünas Emma Begicanyan bizə müsahibəsində İranın həm İƏT-ə, həm də İƏT-in qəbul etdiyi sənədlərə münasibətini şərh edərkən xatırladıb.
“Konfrans İranın tələbi ilə İsrailin İrana hücumunu pisləmək üçün çağırılıb. Bu, 11 və 12-ci bəndlərdə pislənilib”.
Sənədlərdə yer alan anti-erməni müddəalarına gəlincə, iranoloq qeyd edir ki, bu qurumların indiyədək heç bir qərarı həyata keçirilməsə də, Azərbaycan hər fürsətdə və yersiz məqamda öz hədəflərini irəli aparır.
“Çünki orada çox ziddiyyətli maraqları olan ölkələr toplanıb. Deməli, bu bəyannamələrin heç bir dəyəri yoxdur, lakin Azərbaycan bundan həmişə çox sərfəli istifadə edir”.
Eyni şey İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) iyulun 3-4-də Stepanakertdə keçirilən 17-ci sammitinə də aiddir. Orada onlarla ölkə iştirak etdi və orada yekun kommünike qəbul edildi.
İranın Ermənistandakı səfiri Mehdi Sobhani bəyan edib ki, kommünikedə yer alan Ermənistana qarşı ərazi iddialarını əks etdirən ifadələr İranın mövqeyinə uyğun gəlmir.
Sobhani vurğulayıb ki, sənəd bütün üzv dövlətlərin fikrini əks etdirmir. “Bu bəyanat yalnız sammit sədrinin fikirlərini əks etdirir və sammitdə iştirak edən ölkələrin mövqelərini əks etdirməməlidir”, – deyən səfir qeyd edib ki, “onlar rəsmi məktubla İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına öz qeyd-şərtlərini bildiriblər”.
Lakin Bakı İranın bu açıq qeydlərinə tez cavab verdi. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Ayxan Hacızadə cavabında xüsusi qeyd edib:
“Mehdi Sobhaninin İranın bu kommünike ilə bağlı iddia etdiyi qeyd-şərtlərlə bağlı açıqlamaları reallığı əks etdirmir. Diplomatik praktikada qeyd-şərt yalnız danışıqlar yolu ilə əldə edilən qərarlarla bağlı ola bilər”.
İranşünas Emma Begicanyanın fikrincə, bütün bunlar onu göstərir ki, İranın Ermənistanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı səsləndirdiyi mövqelər xüsusilə Ermənistan üçün mühüm siqnal olsa da, eyni zamanda çoxşaxəli diplomatik vəziyyətlə üzləşiblər.
Begicanyanın fikrincə, əgər İran bir vaxtlar belə hallarda tarazlığı qoruyub, İslam beynəlxalq təşkilatlarında Azərbaycandan bir qədər kənara çıxıbsa, indi nəyin bahasına olursa-olsun erməni maraqlarını nəzərə almağa çalışır, çünki maraqların sıx üst-üstə düşməsi var.
“Həm iqtisadi, həm geosiyasi zəmində, həm də milli təhlükəsizlik, ərazi bütövlüyü baxımından İran bu məsələdə mütləq səmimidir”.
