Azərbaycanda milli kinematoqrafiyanın çöküşü haqqında
Azərbaycanda siyasi meydanda baş verən hadisələr detektiv janrında bir neçə filmin seriyasını xatırladır. Tarixçi və müxalifət nümayəndəsi Cəmil Həsənli Milli Kino Günü münasibətilə Facebook-da yazdığı paylaşımına belə bir müqayisə ilə başlayır.
O, qeyd edir ki, əgər filmlər artıq çəkilmir, deməli, həyatın özü kinoteatra çevrilib, reallıq isə senarilər axınına dönüb.
“O elə bir gündür ki, artıq nə milli, nə də qeyri-milli filmlər çəkilmir. Kinostudiyanın çəkiliş pavilyonu da partlayıb – kinoteatrların olmamasından, işsizlikdən və laqeydlikdən.
Fimlərin çəkilmədiyi ölkədə pavilyonu kimə lazımdır?” – deyə o yazır və vurğulayır ki, Azərbaycan özü nəhəng bir pavilyona çevrilib, burada ən mürəkkəb ssenariləri belə üstələyən “filmlər” çəkilir.
Həsənli siyasi məhbuslar mövzusuna toxunaraq, onlara qarşı açılmış cinayət işlərini “yüksək bədii, amma qaranlıq filmlər” adlandırır, burada saxtalaşdırma və siyasi motivlərin bol olduğunu vurğulayır.
Onun sözlərinə görə, bir neçə iş siyasi detektiv janrına aid ola bilər – Tofiq Yaqublu işi, Qubad İbadoğlu işi, “Abzas Media”, “Toplum TV”, “Meydan TV” ilə bağlı məsələlər.
“Hər bir 375 siyasi məhbus işi başdan-ayağa filmdir. Heç bir təcrübəli ssenarist və ya rejissor 23 km məsafədən ‘rüşvət’ səhnəsi qura bilməz – belə bir işə tamaşaçı qarşısında utanardı. Bu baxımdan Toğfiq Yaqublunun adı Ginnesin Rekordlar Kitabına kino obrazı kimi salına bilər” – deyə o, yazır.
O, qeyd edir ki, hakimiyyət media məkanını “təmizləyir”, hətta Sitsiliya mafiyasının belə edə bilməyəcəyi “fantastik qaçaqmalçılıq epizodları” uydururlar.
Jurnalistlərə qarşı işlərə toxunan Həsənli qeyd edir: “Hətta Hollivud fantaziyası belə senariləri uydurmağa cürət etməzdi”.
“Hollivud hələ uşaq–5-ci sinif şagirdi–təşkilatlı cinayətkar dəstə üzvü kimi göstərməyi uydura bilər. Amma bunu fikirləşən müəllif və bütün ‘yaradıcı komanda’ özləri belə bir qrupun üzvü olmalıdır”.
Həsənli, həmçinin, müxtəlif ictimai xadimlərin tamamilə ədalətsiz əsaslarla həbslərindən də danışır – məsələn, Azər Qasımlı sadəcə ona çatmalı olan pulu tələb etdiyi üçün saxlanılıb.
“Mafiya filmləri deyəndə, Don Korleone bizim Azərbaycan pavilyonunda çəkilən korrupsiya filmlərinə yalnız qibtə edə bilərdi. Çünki bizim kino–bütün dünyanı heyrətə salan çoxseriyalı filmdir”.
Bir zamanlar mədəni bayram olan Milli Kino Günü, Həsənlinin sözlərinə görə, indi Azərbaycanda sənətin inkişaf etmədiyini, əksinə, siyasi cəza aləti kimi istifadə edildiyini acı şəkildə xatırladır – kino formasında. “Nardaran kazinosu” artıq sənədli janr deyil – bu, reallıqdır.
“Dostum məndən yeni filmdən danışanda soruşur: ‘Axı Nardaran kazinosu film deyil?’ Məhkəmədə dələduzun hər ifadəsi — yalan deyilmi, film deyilmi?” – deyə Həsənli fikrini tamamlayır.
