Ermənistanın Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan Ağ Evdə baş vermiş hadisəni tarixi hesab edir, xüsusən də Sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulması haqqında sazişin ilkin imzalanmasını, hansı ki, onun qiymətləndirməsinə görə, Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin tənzimlənməsi prosesində ən mühüm mərhələdir.
Onun sözlərinə görə, həmin sazişin ilkin imzalanması ilə, mahiyyət etibarilə, sülhün institusionalizasiyası mərhələsi başlanır.
Bu barədə Ermənistanın XİN rəhbəri Ararat Mirzoyan jurnalistə verdiyi müsahibədə Vaşinqton görüşlərinin nəticələrinə toxunarkən bildirib.
SUAL: – Vaşinqtondakı görüşlərin nəticələrini necə qiymətləndirirsiniz?
CAVAB: – Qısaca desək, Ağ Evdə baş verənlər, əlbəttə ki, tarixi hadisə idi. Əvvəlcə nəzərdə tuturam Sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulması haqqında sazişin ilkin imzalanmasını, hansı ki, Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin tənzimlənməsi prosesində ən mühüm mərhələ idi.
Həmin ilkin imzalama və ondan sonra verilmiş şifahi ictimai bəyanatlarla elan olundu ki, sərhəddə eskalasiyaların olmaması baxımından sülh artıq təmin olunub və mahiyyət etibarilə sülhün institusionalizasiyası mərhələsi başlanır.
Böyük mənada eyni şeyi kommunikasiyaların açılması və infrastrukturun yenidən işə salınması barədə də demək olar.
Yanlış təəssürat yaratmaq istəməzdim: infrastrukturun işə salınmasının ümumi prinsipləri ilə bağlı çox mühüm, fundamental danışıqlar mərhələsi başa çatdı, lakin bu, sadəcə olaraq bir mərhələ idi.
Qarşıda konkret şərtlərin və texniki həllərin dəqiqləşdirilməsi və razılaşdırılması istiqamətində çox böyük iş görülməlidir.
Həmçinin əlavə etmək istəyirəm ki, Vaşinqton Bəyannaməsində qeydə alınmış razılaşmalar, ABŞ tərəfinin iştirakına və ABŞ Prezidentinin şahid qismində imzasına görə, daha da böyük əhəmiyyət kəsb edir.
SUAL: – İnfrastrukturdan danışarkən, Vaşinqton Bəyannaməsinin xüsusilə 3-cü bəndi ətrafında ekspertlər və müxtəlif siyasi cərəyanların nümayəndələri tərəfindən fərqli yozumlar, müxtəlif şərhlər səsləndirilir. Sizin baxışınız necədir?
CAVAB: – Amma burada fərqli şərhlərə yer yoxdur. Razılaşdırılan odur ki, nə yazılıbsa, onu oxumaq, olduğu kimi başa düşmək lazımdır – nə artıq, nə də əskik.
Orada yazılıb ki, infrastrukturun işə salınması – o cümlədən Ermənistan ərazisində Amerika tərəfdaşlığı ilə tikiləcək obyektlər – ölkələrin ərazi bütövlüyü, suverenliyi və yurisdiksiyası çərçivəsində həyata keçirilir və qarşılıqlı üstünlüklər təmin edir.
Bir daha deyirəm: texniki həllər necə olur-olsun, hansı ki, hələ müzakirə olunmalıdır, onlar göstərdiyim bu çərçivədən kənara çıxa bilməz. Qalan şərhlər isə ya təxəyyülün məhsuludur, ya da insanları çaşdırmaq cəhdidir.
Sadəcə təəccüblənməmək olmur ki, tanınmış bir heyvanın inadkarlığı ilə bəzi “müstəqil ekspertlər” və ya “asılı” partiya üzvləri, mahiyyət etibarilə əvvəllər heç vaxt tərəfimizdən qəbul edilməmiş və indi də Vaşinqton Bəyannaməsində mövcud olmayan terminləri dövriyyəyə buraxırlar.
Yenidən vurğulamaq istəyirəm ki, orada qara üzərində ağla yazılıb: bütün infrastruktur ölkələrin suverenliyi və yurisdiksiyası çərçivəsində fəaliyyət göstərəcək, hər hansı üçüncü tərəfin nəzarəti olmayacaq. Bundan daha aydın demək, düşünürəm ki, mümkün deyil.
Amma mən başqa bir mühüm, deyərdim ki, təməl xarakterli reallığı da qeyd etməyi təklif edərdim: Vaşinqton Bəyannaməsi ilə əldə olunan razılaşma nəticəsində Ermənistan blokadadan çıxır – bu isə Ermənistanın 35 il ərzində arzuladığı bir məsələ idi.
Ermənistan bundan sonra çıxış əldə edir və beynəlxalq ticarəti üçün Azərbaycanın dəmir yolu infrastrukturundan istifadə edə biləcək.
SUAL: – Sülh sazişi ilə bağlı da müxtəlif söz-söhbətlər dolaşır.
CAVAB: – Əvvəllər dəfələrlə demək imkanı tapmışıq ki, Sülh sazişinin məzmunu əsasən ictimaiyyətə məlumdur, orada nələrin olduğunu və nələrin qətiyyən olmadığını qeyd etmişik.
Avqustun 11-də, Azərbaycan tərəfi ilə razılaşdığımız kimi, ilkin imzalanmış sazişin mətni dərc olunacaq. Ağlabatan yanaşma ilə o andan bütün bu söz-söhbətlər dərhal dayanacaq.
SUAL: – Səfər zamanı ikitərəfli görüşlər də keçirildi, memorandumlar imzalandı. Bu nə deməkdir, o cümlədən Ermənistan–ABŞ strateji tərəfdaşlığı üçün?
CAVAB: – Doğrudan da, səfər Ermənistan–ABŞ ikitərəfli münasibətlərinin irəlilədilməsi baxımından da mühüm idi. Paşinyan–Tramp görüşü zamanı strateji tərəfdaşlıq gündəliyinə aid bir sıra məsələləri müzakirə etmək mümkün oldu, üç memorandum imzalandı.
“Sülh Çıxışının” imkanlarının inkişafı haqqında memorandum ABŞ-ın “Sülh Çıxışı” layihəsinə dəstəyini ifadə edir, Ermənistanın regional nəqliyyat qovşağı kimi mühüm rolunu vurğulayır və ABŞ-ın Ermənistanın suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına birmənalı dəstəyini təsdiqləyir.
O, Ermənistanın infrastruktur və sərhəd təhlükəsizliyinin təşviqinə yönəlib. Memorandum özündə özəl investisiyaların təşviqini, eləcə də gömrük və sərhəd imkanlarının gücləndirilməsini ehtiva edir.
Süni intellekt və yarımkeçirici innovasiyalar barədə memorandum yüksək texnologiyalar sahəsində əməkdaşlığın əhəmiyyətli dərəcədə dərinləşdirilməsini, yarımkeçirici ekosistemin və süni intellekt tətbiqlərinin inkişafını nəzərdə tutur.
O, özəl investisiyaların, dövlət–özəl əməkdaşlığın və akademik tərəfdaşlığın əhəmiyyətini vurğulayır. Tərəflər işçi qüvvəsinin hazırlanmasını təşviq etməyi və texnoloji tərəfdaşlığı möhkəmləndirməyi öhdələrinə götürürlər.
Tərəflər, həmçinin, ABŞ ixrac nəzarəti çərçivəsində Ermənistanın statusunu yüksəltmək üçün zəruri şərtlərin təmin edilməsinə çalışmaq niyyətindədirlər.
Enerji təhlükəsizliyi barədə memorandum Ermənistanın enerji dayanıqlılığına və enerji sisteminin modernləşdirilməsinə dəstək göstərməyə, özəl sektorun investisiyalarını təşviq etməyə, həmçinin mülki nüvə əməkdaşlığını inkişaf etdirməyə yönəlib.
Memorandum həmçinin regional enerji əməkdaşlığının təşviqini və peşəkar bacarıqların inkişafını nəzərdə tutur, Ermənistanın enerji müstəqilliyini möhkəmləndirir.
Sadalanan istiqamətlərin və strateji tərəfdaşlığın digər komponentlərinin həyata keçirilməsi üzrə ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio ilə yaxın vaxtlarda birgə işi aktivləşdirmək barədə razılaşdıq.
Ümumiləşdirərək deməliyəm ki, bu mərhələyə çatmaq üçün aylarla diqqətlə planlaşdırılmış iş aparılıb və bu mərhələdə işin həcmi və məzmunu daha da genişlənməlidir. Dünən Prezident Tramp “Beynəlxalq sülh və rifah naminə Tramp yolu” proqramının həyata keçirilməsi məqsədilə işçi qrupun yaradılması haqqında sərəncam imzaladı və yaxın gələcəkdə bu istiqamətdə Yerevanda yüksək səviyyəli müzakirələr gözləyirik ki, bu mühüm məqamdan istifadə edərək gələcək nəsillərə daha bir-birinə bağlı Cənubi Qafqaz miras qoyaq
