Elə bil ki, İlxam Əliyevin Vaşinqtonda Donald Trampla görüşündən sonra ABŞ Azərbaycanla bağlı tənqidlərini yumşalda bilərdi.
Lakin ABŞ Dövlət Departamenti 2024-cü il üzrə illik insan haqları hesabatında yenidən sərt qiymət verdi: ölkə hakimiyyəti vətəndaşların hüquqlarını sistemli şəkildə pozmağa davam edir, günahkarlar isə cəzasız qalır.
ABŞ Dövlət Departamentinin illik insan haqları hesabatında bildirilib ki, 2024-cü ildə Azərbaycandakı vəziyyət əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməyib.
Hakimiyyət fundamental hüquq və azadlıqları sistemli şəkildə pozmaqda davam edib, bu pozuntulara görə məsul olanlar isə cəzasız qalıb.
Əsas pozuntular
Qanunsuz qətllər və güc strukturlarının zorakılığı
• Azadlıqdan məhrumetmə yerlərində qətl hallarına dair məlumatlar verilib.
• Rezonans doğuran hadisə – Elvin İskəndərovun 2024-cü ilin iyununda Sumqayıt polisində şübhəli şəraitdə ölümü: qohumları bədəndə döyülmə izlərini qeydə alıb, hakimiyyət isə bunu “qaraciyər sirrozu və infarkt”la izah edib.
İşgəncə və qeyri-insani rəftar
• BMT və Avropa Şurası polis, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti və Daxili İşlər nazirliyinin Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə Baş İdarəsində işgəncələrin sistemli xarakter daşıdığını təsdiqləyib.
• Metodlar: elektrik cərəyanı ilə işgəncə, döyülmə, “falaka” (ayaqlara zərbələr), ağrılı pozalarda bağlama, boğma, dırnaqların çıxarılması, seksual zorakılıq.
• Hakimiyyət İşgəncələrin Qarşısının Alınması Komitəsi (CPT) ilə əməkdaşlıqdan imtina edib və onun tövsiyələrini görməməzlikdən gəlib.
Dağlıq Qarabağ və hərbi cinayətlər
• Freedom House 2020–2023-cü illər arasında erməni əhalinin çıxarılması üçün “kompleks strategiya” həyata keçirildiyini bildirib.
Buraya hücumlar, qorxutma, yaşayış üçün zəruri şəraitdən məhrum etmə və məcburi köçürmələr daxildir.
• 2024-cü ilin oktyabrında bölgədə cəmi 15 erməni qalmışdı.
• Mədəni irs obyektlərinin dağıdılması qeydə alınıb: Müqəddəs Yəhya kilsəsi və Qarabağdakı Qazançetsots qəbiristanlığı.
Jurnalistlərin təqibi və senzura
• 2023-cü ilin noyabrından 2024-cü ilin noyabrına qədər ən azı 40 müstəqil jurnalist və fəal həbs olunub.
• Abzas Media-nın redaktoru Sevinj Vaqifqızı korrupsiya araşdırmalarından sonra “valyuta qaçaqmalçılığı” ittihamı ilə həbsdə saxlanılır.
• Onlarla müstəqil media (Azadlıq, Meydan TV, Azad Avropa/Azadlıq Radiosu və s.) bloklanıb, kiberhücumlar həyata keçirilib, mühacirətdəki jurnalistlərə təzyiq göstərilib.
• Böhtan və “prezidentin təhqiri” ilə bağlı qanunlar tənqidin qarşısını almaq üçün fəal şəkildə tətbiq olunur.
Siyasi repressiyalar
• Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Əli Kərimli hüquq müdafiəçilərinin saxta hesab etdiyi ittihamlarla suçlanıb.
• Müxalifətçi Tofiq Yaqublu 2023-cü ilin dekabrında saxlanılıb, təcrid olunub və vəkilə çıxışına məhdudiyyət qoyulub.
Əmək hüquqlarının pozulması
• Həmkarlar ittifaqları faktiki olaraq dövlətin nəzarəti altındadır, müstəqil strukturlar bloklanır.
• Kuryer hərəkatının həmkarlar ittifaqı liderləri – Afiyəddin Məmmədov, Möhyəddin Orucov, Ayxan İsrafilov, Elvin Mustafayev 2023-cü il tətilindən sonra hələ də həbsdədir.
• Məcburi əmək və həddindən artıq iş yükü geniş yayılıb.
Transmilli repressiyalar
• 2024-cü ilin oktyabrında Fransada mühacir Vidadi İskəndərovun qətli – Amnesty siyasi motiv versiyasının nəzərdən keçirilməsinə çağırıb.
• Gürcüstanda jurnalist Afqan Sadıqovun Bakının tələbi ilə ekstradisiyasına cəhd edilib.
• Hüquq müdafiəçiləri işgəncə və ədalətsiz məhkəmə riski barədə xəbərdarlıq edib.
Dövlət Departamentinin yekunu
2024-cü ildə Azərbaycan hakimiyyəti davam edib:
• işgəncə və əsassız həbslər tətbiq etməyə;
• KİV və interneti nəzarətdə saxlamağa;
• müxalifəti, həmkarlar ittifaqlarını və müstəqil vətəndaş cəmiyyətini boğmağa;
• ölkə xaricində repressiyalar həyata keçirməyə.
Pozuntulara görə məsul şəxslər cəzalandırılmayıb, hüquq sistemi isə siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunub.
