Azərbaycana silah satışı, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) çərçivəsində tərəfdaş hesab edilən Ermənistan və Belarus arasında münasibətləri gərginləşdirmişdir. Bu barədə “Hetq” yazır.
İllər boyu Ermənistanın rəsmi şəxsləri Dağlıq Qarabağ ətrafında uzunmüddətli hərbi münaqişədə olan Azərbaycana Belarusun silah və hərbi sursat satması faktına ictimai şəkildə etiraz etmişdilər.
Belarusdan sızdırılan daxili istifadə sənədləri göstərir ki, bəzi Belarus istehsalı silah növləri 2020-ci ildə Azərbaycan tərəfindən Dağlıq Qarabağda erməni hərbi qulluqçularına qarşı istifadə edilmişdir.
Ermənistan hökuməti üçün Belarusun onun düşməninə silah satması xüsusilə narahatlıq doğurur, çünki bu iki ölkə Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) üzvləridir.
Eyni ittifaqın üzvü olmasına baxmayaraq, silah istehsalçısı olan Belarusun “Tetraedr” (Tetraedr) özəl şirkətinin sızdırılmış elektron məktubları və daxili hesabatlarına görə, Azərbaycanın hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemlərini modernləşdirməsinə kömək etmişdir.
Sızdırılmış sənədlərə “Təşkilatlı Cinayətkarlıq və Korrupsiya Haqqında Hesabatlayanlar” (OCCRP) layihəsi və onun tərəfdaşları “Hetq” və Belaruslu jurnalistlərin qurduğu “Büro Media” tərəfindən əldə edilmişdir.
“Tetraedr”in daxili hesabatlarından birində qeyd olunur ki, Azərbaycanın modernləşdirilmiş HHM sistemləri 2020-ci il 44 günlük müharibəsi zamanı “aktiv şəkildə tətbiq edilmişdir”.
Hesabatda deyilir: “Pechora-2TM” zenit-raket kompleksləri (bunlar Sovet istehsalı “S-125” kompleksinin “Tetraedr” tərəfindən modernləşdirilmiş variantıdır) ermənilərə məxsus 11 pilotsuz uçuş aparatını (PUA) vurmuşdur.
Buna görə, vurmaları 3 (3 PUA vurub), 2 (2 PUA vurub), 28 (3 PUA vurub) və 11 (3 PUA vurub) zavod nömrəli komplekslər həyata keçirmişdir.
Ermənistan Müdafiə nazirliyindən “Pechora-2TM” ilə ermənilərə məxsus 11 PUA-nın vurulması məlumatını təsdiq edib-etmədiyini soruşmuşdun.
Həmçinin, MN-in məlumatına görə son illərdəki gərginliklərin artması dövründə erməni tərəfinin neçə “Pechora-2TM” kompleksini sıradan çıxardığını da soruşmuşdun. Dövlət sirrinə istinad edərək, Müdafiə nazirliyi heç bir məlumat təqdim etmədi.
“Tetraedr”in hesabatına görə isə, 2020-ci il müharibəsi zamanı mərmi partlayışından başlanğıc mövqeyində “Pechora-2TM” komplekslərindən birinə (zavod nömrəsi: 14) cüzi ziyan dəymişdir.
X sosial şəbəkəsində də bir video mövcuddur; ona əlavə edilmiş şərhlərdə deyilir ki, [erməni] PUA-sı “Pechora-2TM” batareyasının idarəetmə mərkəzinə zərbə endirir, lakin əslində onu məhv etmir, yalnız zədələyir.
Sorğunu Ermənistanın İstintaq Komitəsinə də göndərmişdik. Komitə Azərbaycanın siyasi-hərbi rəhbərliyi tərəfindən Qarabağ Respublikasına qarşı 2020-ci il sentyabrın 29-da təşviq edilmiş və aparılmış təcavüzkar müharibə ilə bağlı cinayət işi üzrə ilkin müfəttişlik aparır.
Lakin Komitədən bildiriblər ki, Belarus istehsalı “Pechora-2TM” silah növü ilə bağlı cinayət işində məlumat əldə edilməyib.
Ermənistan MN və İK-dan fərqli olaraq, Azərbaycan Müdafiə nazirliyi jurnalistlərin sorğusuna ümumiyyətlə cavab verməyib.
2020-ci il sentyabrında Azərbaycan 44 gün davam edən və nəticəsində Dağlıq Qarabağın böyük hissəsini ələ keçirə bildiyi müharibəyə başladı.
Qarabağın qalan hissəsini isə Azərbaycan 2023-cü il sentyabr hücumu ilə zəbt etdi, bu da 115 mindən çox erməninin məcburi köçkünlüyünə səbəb oldu.
Belarusun avtoritar prezidenti Aleksandr Lukaşenko Azərbaycanın hərəkətlərini “azadlıq müharibəsi” adlandırdı.
Buna cavab olaraq Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ictimai şəkildə vəd etdi ki, Lukaşenko ölkənin rəhbəri olduğu müddətcə KTMT-da Ermənistanın tərəfdaşı olan Belarusu ziyarət etməyəcək.
İki ölkə arasındakı münasibətlər gərgin qalır, Ermənistan və Azərbaycan isə bu ay ABŞ vasitəçiliyi ilə sülh müqaviləsini imzalamağa hazırlaşırlar.
Belarus şirkətindən sızdırılmış sənədlər göstərir ki, “Tetraedr” 2006-2020-ci illər ərzində azərbaycanlı tərəfdaşlarla ən azı 16 müqavilə imzalamışdır.
Bunlar əmlakın alqı-satqısı/tədarükü və xidmətlərin göstərilməsinə aid idi. 2017-ci il dekabrın 26-da imzalanmış və “Pechora-2TM”in texniki xidmətinə və cari təmirinə aid olan iki müqavilənin ümumi dəyəri 13,3 milyon dollar olmuşdur.
Üstəlik, bundan əvvəl – 2017-ci il oktyabrında Belarusun paytaxtı Minskə Azərbaycanın müdafiə naziri Zakir Həsənov səfər etmişdi.
Lakin diqqət çəkici odur ki, ən azı 9 müqavilədə “Tetraedr”in tərəfdaşı Azərbaycan Müdafiə nazirliyi deyil, Britaniyanın Virgin adalarından (offşor) olan N.P.O. Navigation Systems adlı özəl şirkət olub.
Bu cür vasitəçilərdən istifadə silahın beynəlxalq ticarətində adi haldır və mütləq qanunsuzluğa şahidlik etmir, lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, belə əməliyyatlarda offşor şirkətlər rüşvətxorluq riskini artırır.
Stokholm Sülh Araşdırmaları Beynəlxalq İnstitutunun (SIPRI) silah ticarəti üzrə baş mütəxəssisi Peter Vezeman (Pieter Wezeman) deyir: “Silah ticarətində nə qədər çox gizlilik təbəqəsi və şəffaflığın olmaması varsa, şəxsi mənfəət əldə edən korrupsiyalaşmış rəsmilərin imkanları bir o qədər çox olur”.
N.P.O Navigation Systems şirkəti haqqında bəzi detallar “Pandora Sənədləri” adlanan və on minlərlə offşor şirkəti haqqında sızdırılmış məlumatların dəstəsində tapılmışdır.
Sənədlər göstərir ki, 2020-ci il aprel ayına olan məlumata görə – 44 günlük müharibədən təxminən 6 ay əvvəl, bu offşor şirkətinin son faydalı sahibləri hərbi sahə ilə əlaqəsi olan iki azərbaycanlı – Fuad Seyidəliyev və Arif Rəhimov olmuşdur.
Lakin elə həmin aprel ayında onlar öz paylarını İsrailli David Sutovskiyə (David Sutovsky) köçürmüşdülər, o isə əvvəllər şirkətin direktoru olmuşdu.
