ABŞ Prezidenti Donald Tramp ötən ay Ağ Evdə Azərbaycan və Ermənistan liderlərini Zəngəzur dəhlizi haqqında sülh razılaşması imzalamaq üçün qəbul edib.
Bu, görünüşdə sülhə addım kimi qiymətləndirilsə də, İran üçün böyük strateji itkidir.
Razılaşma Azərbaycan ilə onun Naxçıvan eksklavı arasında düz yolun açılmasını nəzərdə tutur, bu yol Ermənistan ərazisindən keçəcək və Ermənistanın suverenliyi ilə idarəsində qalacaq.
Beləliklə, dəhliz İranı kənara qoyur və ABŞ-ın Cənubi Qafqazda uzunmüddətli mövcudluğunu gücləndirir. Vaşinqton 99 illik konsesiyanı əldə edib və bu yolu “Trampın beynəlxalq sülh və rifah üçün yolu” (TRIPP) adlandırıb.
İran üçün bu əhəmiyyətli nüfuz imkanlarının itirilməsidir. Onilliklər boyunca İran coğrafiyanın verdiyi üstünlüklərlə regional tranzit siyasətində təsirini saxlayıb, indi isə bu üstünlük sıfırlanır.
Dəhliz İranın xarici siyasət yatırımlarının sıradan çıxmasının bir hissəsidir.
Suriya rejimini dəstəkləmək uğursuz olub, Livandakı Hizbullah mövqeləri zəifləyib, İsrail və ABŞ ilə 12 günlük müharibə İranın hərbi sisteminin zəifliyini ortaya qoyub.
Dış uğursuzluqların fonunda daxili problemlər daha da artır: inflyasiya, iqtisadi durğunluq, elektrik və su çatışmazlığı geniş narazılıq yaradır, ali lider Ayətulla Ali Xameneinin sistemi isə həssaslaşır.
Tramp Zəngəzur razılaşmasını “dünyanın sülh tərəfdarı” kimi imicini gücləndirmək üçün istifadə edir. Ancaq İran üçün nəticələr simvolikadan daha ağırdır: dəhliz Bakının və Ankara üzərində təsirini azaldır, tranzit oyunundan çıxarır və daxili qeyri-sabitlik riskini artırır.
