Yaddaşın izi: Yezidilər itmiş tarixləri bərpa edir, İraqdan Ermənistana qədər məbədlər inşa edir
İraq yezidiləri itmiş tarixlərinin bir hissəsini muzey arxivlərində tapılmış fotolar sayəsində bərpa edirlər, bu barədə Associated Press məlumat verir.
Alimlər 1930-cu illərdə Şimali İraqda, yezidi icmasının yaşadığı ərazidə, arxeoloji ekspedisiyalar tərəfindən çəkilmiş foto kolleksiyasını araşdırırlar.
Şəkillərin çoxu qorunub saxlanılmış və “İslam Dövləti” qruplaşması tərəfindən sonradan məhv edilmiş ənənələr, həyat tərzi və dini məkanların vacib sübutlarına çevrilmişdir.
Fotolardan ən azı 300-ü Pennsylvaniya Universitetinin arxivlərində eyni zamanda öyrənilməklə, yezidi mədəni yaddaşını canlandırmaq məqsədli layihə çərçivəsində bərpa edilmişdir.
Fotolardan biri, yezidi məbədi təsvir edən, 2022-ci ildə doktorant Mark Marin Webin diqqətini çəkib.
Məbəd ekstremistlər tərəfindən məhv edilmişdir. Tədqiqatçılar, sənədli film rejissoru Nataniyel Branti ilə birlikdə toplusunu hazırlayır və vizual arxiv yaradırlar ki, yezidi icmasına həmin şəkillərə İraqda və diasporada çıxış imkanı təmin etsinlər.
Şəkillərdə insanlar evdə, gündəlik həyatlarında, dini bayram mərasimləri zamanı təsvir olunub. Bunlar yezidilər haqqında qurban kimi deyil, zəngin mədəniyyət və ənənələrə malik insanlar kimi başqa perspektivdən danışır.
Bu iş yezidi icmasına itmiş mədəni irsi bərpa etməyə və nəsillərarası əlaqələri gücləndirməyə kömək edir.
Qeyd edək ki, Ermənistanda da böyük yezidi məbəd kompleksi mövcuddur. Onun memarlığı İraqın Lalış yezidi məbədindən ilhamlanmışdır. Armavir vilayətinin Aknalaç kəndində iki yezidi məbədi var.
Ziarat (və ya Sultan Êzid) — Ermənistanda ilk yezidi məbədi, 2012-ci ildə açılmış, və Küba Mere Divanı — dünyadakı ən böyük yezidi məbədi, 2019-cu ildə yaxınlığında açılmışdır.
Məbəd kompleksinin ərazisində 2014-cü ildə erməni heykəltəraşlar, xüsusilə Tigran Yuxanyan və Getik Bağdasaryan tərəfindən yaradılmış unikal abidə ansamblı mövcuddur.
