ABŞ-ın Qara dəniz regionu ilə bağlı hazırkı strategiyası ciddi və çoxşaxəli olsa da, bir sıra sahələrdə məqsədlərinə çatmır. Amerikalı politoloq Stiven Frederik Starr Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsinin dinləmələri zamanı bildirib.
“Qara dəniz sahili ölkələr Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə daha az inkişaf və koordinasiyaya malik olduğundan, onlar Vaşinqtondan indi qəbul etdiklərindən daha yüksək səviyyədə təşəbbüs tələb edirlər.
Bundan əlavə, ABŞ-ın Qara dəniz zonasına yanaşması nəzərə almır ki, Qara dənizə sərbəst çıxış üç Qafqaz ölkəsi – Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanın Moskva və ya Pekinin tam nəzarətindən qurtulmasının açarıdır.
Bu ölkələrdən ikisi (Ermənistan və Azərbaycan) son vaxtlar Qərbə üz tutub, Qara dənizdə iki limanı olan Gürcüstan isə hazırkı hökumətinin gedişindən sonra ABŞ-la uzunmüddətli müsbət münasibətlərini bərpa edəcək və bu, Moskvanın dəstəyinin azalacağı təqdirdə baş verəcək.
Hər halda, Qara dənizə nəzarət iki böyük dondurulmuş münaqişənin nəticəsini müəyyən edəcək: Abxaziya, Gürcüstan və Dnestryanı, Moldovada. Enerji ilə zəngin beş Mərkəzi Asiya dövləti üçün Qara dənizə sərbəst çıxış Rusiya və Çinin hegemonluğunun qarşısını almaq üçün vacibdir. Əgər onların Qara dəniz vasitəsilə dünya limanlarına çıxışı qadağan olunarsa, Moskvanın qucağına qayıtmaqdan və Çinin iqtisadi hökmranlığına boyun əyməkdən başqa çarələri olmayacaq.
Baltikyanı ölkələrdə olduğu kimi, Qara dəniz regionunun, Qafqazın və Mərkəzi Asiyanın bütün dövlətləri üçün əsas təhlükə Putinin Rusiyasından gəlir. SSRİ-nin dağılmasından sonra Qərbin passivliyindən istifadə edən Rusiya indi Qara dənizdə öz müstəmləkəçiliyini bərpa etməyə çalışır.
Yenidən işlənmiş strategiya 2023-cü il sənədinə əsaslanmalı, lakin aidiyyəti olmayan elementləri aradan qaldırmalı, təhdidlərin müəyyənləşdirilməsində daha obyektiv olmalı, əməkdaşlıq etmək mümkün olan ölkələrin sayını genişləndirməli, Türkiyəni daha fəal şəkildə cəlb etməlidir. Etiraf etmək lazımdır ki, Rusiya hərbi dəniz qüvvələrinin verdiyi əhəmiyyətli itkilərə baxmayaraq, o, Qara dənizdəki ən güclü qüvvə olaraq qalır və oradakı mövcudluğundan Yaxın Şərqdə, Afrikada və onun hüdudlarından kənarda hökmranlığını genişləndirmək üçün istifadə edir. Ona görə də Rusiya hələ də ABŞ və NATO-nun məqsədləri üçün əsas təhlükədir”, – politoloq qeyd edib.
