Yaxınlarda Bakıda Azərbaycan və erməni ictimai xadimlərinin iştirakı ilə “dəyirmi masa” müzakirəsi keçirilib. Siyasətşünas Narek Minasyan hesab edir ki, iki ölkənin vətəndaş cəmiyyətləri üçün ünsiyyət variantları var.
Birinci variant, heç bir mövzuda dialoq qurmamaqdır ki, bu da sülh prosesi baxımından qəbuledilməzdir.
İkinci variant, isə erməni tərəfinin yalnız Azərbaycandan köçüb müxtəlif ölkələrdə yaşayan ictimai xadimlərlə əlaqə saxlamasıdır.
Lakin Minasyanın fikrincə, bu şəxslərin Azərbaycanın daxili proseslərinə və ictimai rəyə heç bir təsiri yoxdur.
“Üçüncü variant isə, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ekspertlər və ictimai təşkilatların nümayəndələri ilə əlaqə yaratmaqdır.
Onların proseslərə real təsiri var və Azərbaycan mətbuatına çıxış imkanları var. Vaşinqton sazişlərindən sonra Azərbaycanda mühit və ritorikanın yumşaldığını nəzərə alsaq, üçüncü variant daha effektivdir”.
Təhlükəsizlik Siyasəti Araşdırma Mərkəzinin sədri Areg Koçinyan “Radiolur”a verdiyi müsahibədə qeyd edib ki, Ermənistanda Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinin olmadığı fikri yayılıb və buna görə də erməni xadimlərinin onlarla müzakirə edəcək bir şeyi yoxdur.
“Bu məntiqin davamı iki nəticəyə gətirib çıxarır: ya onlarla ümumiyyətlə danışmamalıyıq, ya da əvvəl onları dəyişdirməli, sonra danışmalıyıq.
Hesab edirəm ki, hər iki yol çıxışsızdır.
Birincisi, Azərbaycanı dəyişdirmək və ya orada vətəndaş cəmiyyəti qurmaq bizim vəzifəmiz deyil. Bu, Azərbaycan xalqının öz işidir.
İkincisi, onlarla danışmamaq variantını artıq sınadıq və nəticəsini gördük”.
Koçinyanın sözlərinə görə, illər boyu üçüncü ölkələrdə vasitəçilərin iştirakı ilə keçirilən görüşlərdən sonra həm erməni, həm də azərbaycanlı ekspertlər belə nəticəyə gəliblər ki, artıq ikitərəfli formatda, ya Ermənistanda, ya da Azərbaycanda görüşlər keçirmək vaxtıdır.
“Bu ideya yaranandan sonra hər iki ölkənin ekspertləri və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri öz hökumətləri ilə razılaşdırıb dəstək aldılar və belə tədbirlərin keçirilməsi mümkün oldu”.
Vaşinqton bəyannaməsi və əvvəlcədən hazırlanmış sülh müqaviləsi bu cür görüşlərin təşkilinin əsas səbəbləridir – deyərək Koçinyan ətraflı izah edir.
Görüşdə iştirak edən şəxslərin seçimi ilə bağlı isə Koçinyan qeyd edir ki, hər iki ölkə daxili məsləhətləşmələr vasitəsilə iştirakçıların tərkibini təsdiq edib.
“İndi onlar öz daxilində necə məsləhətləşmələr aparıblar, təbii ki, onların işidir. Amma nə erməni tərəfi azərbaycanlı nümayəndələrin kim olacağı barədə sual qaldırıb, nə də azərbaycanlı tərəf belə sual verib.
Yəni biz öz nümayəndə heyətimizi müəyyən etmişik, onlar isə öz nümayəndə heyətlərini”.
Görüşlərdə azərbaycanlı nümayəndələrin keçmiş fəaliyyəti, xüsusən də onlardan birinin 2022-ci ildə Laçın dəhlizini bağlayan “ekoaktivistlərdən” olması müzakirə olunubmu?
Bu suala Koçinyan belə cavab verir:
“Xeyr, biz bir-birimizin bioqrafiyalarını müzakirə etmək əvəzinə daha vacib işlərlə məşğul olmuşuq”.
Siyasətşünas Narek Minasyan eyni suala cavab verərək qeyd edir ki, peşəkar baxımdan erməni nümayəndələr azərbaycanlı tərəfin keçmiş və hazırkı fəaliyyətini bilirdilər, lakin müzakirə bu barədə olmayıb.
Siyasətşünasın sözlərinə görə, həm erməni, həm də azərbaycanlı tərəf ictimai rəyi və tənqidi nəzərə almalıdır.
“- Görüşdən sonra ictimai reaksiyalar təbii ki, həm Bakıda, həm də erməni tərəfində nəzərə alınmalıdır. Əgər bu prosesin məqsədi cəmiyyətlər arasında dialoq körpüləri qurmaqdırsa, hesab edirəm ki, gələcək davamlılıq üçün nəticələr çıxarılmalıdır.
Yəni Bakıdan kimlərin gəldiyi də nəzərə alınmalıdır?
Hesab edirəm ki, azərbaycanlı tərəf də ictimai reaksiyalara diqqət yetirir və əgər bu dialoqu konstruktiv şəkildə davam etdirmək marağı varsa, müəyyən nəticələr çıxarılmalıdır”.
Mətbuat üçün bağlı qapılar arxasında keçirilən görüşdə iştirak edənlər qeyd edirlər ki, sülh prosesinin heç bir mərhələsi müzakirə çərçivəsindən kənarda qalmayıb.
Erməni tərəfi həmçinin Azərbaycanda saxlanılan erməni əsirlərinin qaytarılmasına diqqət yetirib. Xarici İşlər naziri Ararat Mirzoyan da Ermənistan və Azərbaycan cəmiyyətlərinin barışdırılmasının zəruriliyindən danışıb.
O, Xarici İşlər nazirliyinin açıqlamasına görə, bu barədə Feminist Diplomatiyanın 4-cü Nazirlər Konfransı çərçivəsində keçirilən panel müzakirəsində demişdir:
“Bəlkə də artıq hamıya məlumdur ki, biz Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamışıq. İndi hər iki ölkə münasibətləri tam normalizasiya etmək üçün daha çox səy göstərir.
Beləliklə, hökumətin rəsmi müqavilələrin imzalanması və konkret həllərin işlənib hazırlanmasına yönəlmiş səyləri ilə yanaşı, cəmiyyətlərin barışdırılması böyük ehtiyac kimi qalır”.
Ermənistan və Azərbaycan cəmiyyətlərini barışdırmaq məqsədi daşıyan görüşlər davam edəcək. Görüş iştirakçıları qeyd edirlər ki, yaxın gələcəkdə müzakirələrdə iştirak edən ekspertlərin və ictimai xadimlərin dairəsi genişlənə bilər.
