Cənubi Qafqaz və Gürcüstanda böhran məsələləri üzrə AB-nin xüsusi nümayəndəsi Magdalena Grono erməni “Armenpress” və azərbaycanlı “APA” informasiya agentliklərinə müsahibə verib.
AB-nin xüsusi nümayəndəsi Vaşinqtonda Ermənistan və Azərbaycan arasında əldə edilmiş razılaşmaların əhəmiyyətini vurğulayıb və Avropa Birliyinin Cənubi Qafqazda sülh, sabitlik və rifahın təşviqi üçün səylərə dəstək verməyə hazır olduğunu bildirib. Aşağıda tam müsahibə təqdim olunur.
APA/Armenpress: – Xanım Grono, son vaxtlarda Azərbaycana və Ermənistana səfər etdiniz. Azərbaycan və Ermənistan hazırda ara vasitəçi olmadan danışıqlar aparır. Təbii ki, səfərlərinizin məqsədi və istiqaməti diqqət çəkir. Bu barədə ətraflı məlumat verə bilərsinizmi?
Magdalena Grono: – Öncə, bu formatda hər ikinizlə müsahibə etmək imkanı üçün səmimi təşəkkürümü bildirirəm. Bu, regionda son bir neçə ayda yaranan yeni reallığı daha da vurğulayır.
Ölkələrinizin aparıcı informasiya agentlikləri ilə ünsiyyət qurmaqdan çox məmnunam. Son aylarda vəziyyət “Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh və dövlətlərarası münasibətlərin bərpası haqqında” sazişin ilkin imzalanmasından sonra köklü dəyişdi.
Bu, ölkələriniz və region üçün çox lazım olan yeni dövrün qapılarını açdı. Bəli, siz haqlısınız, Bakı və İrəvan ikitərəfli danışıqlara üstünlük vermək qərarına gəlib və biz bunu tam hörmətlə qarşılayırıq.
Bir çox cəhətdən, effektiv və konstruktiv ikitərəfli danışıqlar aparmaq ən təsirli nailiyyətlərdən biridir. ABŞ-nin tərəfdaşları buna əhəmiyyətli dərəcədə kömək etdi – xüsusilə 2025-ci il avqustunda Vaşinqtonda (Kolumbiya dairəsi) əldə edilən bəhəkli razılaşmalar vasitəsilə.
AB Vaşinqtonda sülh müqaviləsinin ilkin imzalanmasını və ABŞ-də keçirilən liderlərin və Prezident Trampın görüşündə əldə edilmiş birgə razılaşmaları böyük rəğbətlə qarşıladı.
Tərəflərin də qeyd etdiyi kimi, onların davamlı uğurlu ikitərəfli formatı şübhəsiz ki, keçmişdəki məzmun, düsturlar və digər formatlarda işlənmiş əlaqələrə əsaslanır.
Biz hesab edirik ki, keçmiş proseslər, o cümlədən prezident İlham Əliyev və Baş nazir Paşinyan arasında keçmişdə “Brüssel prosesi” adlandırdığımız görüşlər silsiləsi (o zaman Avropa Şurasının sədri Şarl Mişelin himayəsində, mən də iştirak etmək şərəfinə nail olmuşdum) tərəflərin ikitərəfli danışıqlar aparmaq istəyinə töhfə verib.
Tərəflər bu çərçivəni yeni format kimi yüksək qiymətləndiriblər ki, bu da liderlərə digər formatlara əlavə olaraq ikitərəfli və üçtərəfli danışıqlar üçün lazımi məkan təqdim edir.
Lakin bizim marağımız yalnız danışıqlar masası ilə məhdudlaşmır. AB prosesə dəstək vermək və tərəflərin regionda sülh, sabitlik və rifahın təşviqi istiqamətində səylərinə kömək etmək istəyir – bu, AB üçün əsas prioritetdir.
Bakıya (4-5 noyabr) və Yerevana(18-19 noyabr) son səfərlərim rəhbərlərlə müntəzəm əlaqələrimin bir hissəsi idi. Mənim müzakirələrim indi AB-nin sülh prosesinə dəstək rolu və insanların sülhün əllə tutulan faydalarını görməsini və hiss etməsini təmin edəcək tədbirlər üzərində cəmləşib.
Bu, Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesindən əlavə, regional əməkdaşlıq, Ermənistan-Türkiyə normalizasiyası, nəqliyyat imkanları və humanitar məsələlər (məsələn, minalardan təmizləmə və itkin düşənlərin axtarışı) daxildir.
Biz fəal iştirakımızı davam etdirəcək və AB-nin erməni və azərbaycanlı tərəfdaşlarımıza tam sülhə doğru gedən yolda faydalı ola biləcəyi yeni imkanları araşdıracağıq.
Armenpress/APA: – Ermənistan və Azərbaycan 8 avqustda Vaşinqtonda sülh müqaviləsini ilkin imzaladı və Cənubi Qafqazda nəqliyyat əlaqələrinin bərpası ilə bağlı da razılaşmalar əldə edildi.
Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmaları necə qiymətləndirirsiniz? AB-nin regional nəqliyyat əlaqələrinin açılması prosesində iştirak imkanlarına baxışı nədir?
AB xüsusilə “Tramp marşrutu” layihəsinin həyata keçirilməsində iştirak etməyə nə dərəcədə maraqlıdır və bu yolun təqdim etdiyi logistika imkanlarından istifadə etmək istəyi varmı?
Magdalena Grono: – Vaşinqtonda sülh müqaviləsinin ilkin imzalanması həqiqətən də tarixi nailiyyət idi və regionun altı ay əvvəl belə təsəvvür edilməz olan görünüşünü dəyişdi.
Regionda yeni öhdəliklər, yeni enerji, yeni mühit və yeni imkanlar var. Bu, inanılmaz dərəcədə müsbətdir və hamı tərəfindən dəstəklənməli olan fürsətdir.
AB Ermənistanı və Azərbaycanı onların liderliyi və uzlaşma yönümlü, irəli baxan yanaşmaları sayəsində yeni mühit yaratdıqlarına görə yüksək qiymətləndirib. Bundan əlavə, bu kontekstdə tərəflər və ABŞ arasında bir sıra razılaşmalar və anlaşmalar əldə edilib, xüsusilə də TRIPP kimi nəqliyyat əlaqələri sahəsində.
O vaxtdan bəri AB həm Ermənistanla, həm də Azərbaycanla, həmçinin amerikalı tərəfdaşlarla yaxın əlaqədə olub – yanaşmalarımızı uyğunlaşdırmaq və tamamlayıcılıq axtarmaq üçün.
Biz həmçinin uzun müddətdir Mərkəzi Asiyadakı tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edirik – əməkdaşlıq və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi imkanlarını araşdırmaq üçün. Təbii ki, bu son zamanlar TRIPP-in açdığı yeni imkanları da əhatə edib.
Nəqliyyat gündəmi və Orta Dəhliz AB üçün əsas önəmliklərdir və aydındır ki, bunlar region üçün vacib olan infrastrukturla bağlıdır.
Tərəflər və ABŞ ilə əlaqələrimiz nəticəsində biz bu yaxınlarda regional gələcək nəqliyyat infrastrukturunun Naxicevan hissəsinə üstünlük verdik.
Bu, təbii ki, Naxicevanın Cənubunda və Şimalında Ermənistanla əlaqələri, həmçinin TRIPP-in 42 km-lik hissəsini effektiv şəkildə birləşdirmək və layihələrin bütün region üçün qazan-qazan prinsipinə uyğun olmasını təmin etmək deməkdir.
Hazırda biz fizibililik tədqiqatlarını və investisiya imkanlarını araşdırırıq, eyni zamanda beynəlxalq maliyyə qurumlarını və özəl sektoru cəlb etməyə çalışırıq.
APA: – Bu yaxınlarda Azərbaycan Ermənistana taxıl tranzitinin məhdudlaşdırılmasını ləğv etdi ki, bu da münasibətlərin normallaşması istiqamətində mühüm addım idi. Avropa Birliyi cəmiyyətlər arasında dialoq və məşğulluğun təşviqi üçün hansı addımlar atə bilər?
Magdalena Grono: – Şübhəsiz ki, Bakının Azərbaycan ərazisindən Ermənistan bazarına mal tranzitinin məhdudlaşdırılmasını ləğv etmək qərarı tərəflər arasında son müsbət inkişaflardan biridir.
Biz bunu, həmçinin son zamanlar baş verən digər müsbət addımları və tədbirləri –Yerevanda (21-22 oktyabr) və Bakıda (21-22 noyabr) keçirilən ekspert dəyirmi masalarının başlanğıcını və keçirilməsini, Ermənistan və Azərbaycan parlamentlərinin spikerləri arasında Cenevrədə görüşlər silsiləsini, deputatların görüşlərini (o cümlədən bu yaxınlarda İstanbulda), Ermənistan DTK rəisinin Bakıya səfərini, həmçinin sərhədlərin delimitasiyası, demarkasiyası və itkin düşənlər məsələlərinə həsr olunmuş davamlı ikitərəfli görüşləri səmimiyyətlə alqışlayırıq.
Bütün bu inkişaflar həqiqətən tarixi xarakter daşıyır, çünki onlar yeni dinamika gətirir və çox zəruri olan etimadın qurulması üçün imkanlar yaradır.
Regiona etdiyim səfərlərdə mən həmişə vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri ilə görüşlərə vaxt ayırıram – həm Bakıda, həm də İrəvanda.
Çoxlu əla mütəxəssislər və ekspertlər var ki, onların tam barışığa yönəlmiş işini tam dəstəkləyirik. Biz bu işə dəstək verməyə hazırıq ki, sülh mesajı daha geniş yayılsın.
Bundan əlavə, cəmiyyətlər arasında dialoq və genişmiqyaslı barışıq səylərinin dəstəklənməsi üçün siyasi dəstəyimizi davam etdirəcəyik, o cümlədən sülhün üstünlüklərini daha geniş auditoriyaya aktiv şəkildə çatdırmaqla.
“Armenpres”: – Lakin, buna baxmayaraq, sülh sazişinin ilkin imzalanmasına qarşı Azərbaycan tərəfi hələ də müəyyən şərtlər qoyur. Bildiyiniz kimi, həm də Bakıda saxlanılan erməni əsirləri məsələsi var.
Sizcə, Avropa Birliyi nə edə bilər ki, tərəflər nəhayət sülh sazişini imzalasın və region davamlı və uzunmüddətli sülh və inkişaf mərhələsinə daxil olsun? Düşünürsünüzmü ki, qəti sülhə nail olmaq üçün humanitar məsələləri həll etmək vacibdir və AB bu sahədə nə edə bilər?
Magdalena Qrono: – Siz haqlısınız, hələ də həll olunmayan məsələlər var ki, onlar tərəflərin və beynəlxalq tərəfdaşların diqqətini tələb edir. Ümid edirik ki, yeni yaranmış mühit və ikitərəfli uğurlar əsasında erməni və azərbaycan tərəfləri bu məsələləri həll edə bilər.
Görünür ki, bunun üçün bütün şərtlər var, amma nəticədə tərəflər öz qərarını verməlidirlər. Erməni əsirləri məsələsi də müzakirə olunur.
Biz düzgün prosedurlara, o cümlədən humanitar girişə və tibbi müayinələrə dəstək verməyə davam edəcəyik. Uzunmüddətli barışıq və sülhün qorunması üçün bütün məsələlər, o cümlədən ən həssas olanları həll edilməlidir. Sülh sazişinin ilkin imzalanması bu istiqamətdə ilk addım idi.
O vaxtdan bəri tərəflər müxtəlif səviyyələrdə digər məsələlərlə bağlı əlaqədədirlər. Onlar razılaşdırılmış addımların praktiki həyata keçirilməsini müzakirə edirlər. Biz həmçinin tərəflərin ritorikasının yaxşılaşdığını qiymətləndiririk.
“APA” – Azərbaycan və Ermənistan sərhəddində üçüncü tərəfin qüvvələrinin yerləşdirilməməsi barədə razılıq əldə ediblər. Bu kontekstdə AB-nın Ermənistandakı müşahidə missiyasının gələcəyi barədə mövqeyi nədir?
Magdalena Qrono: – Missiyanın hazırkı mandatı 2025-ci ilin yanvar ayında daha iki il, 19 fevral 2027-ci ilə qədər uzadılıb.
Mənim başa düşdüyüm qədər, tələb olunmadığı təqdirdə, ən azı hazırkı mandatının sonuna qədər fəaliyyətini davam etdirəcək.
Həmçinin, bu fürsətdən istifadə edərək missiya haqqında bütün dezinformasiyaları qəti şəkildə təkzib etmək istərdim. Tamamilə mülki bir missiya olaraq, onun məqsədi Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin Ermənistan tərəfindəki vəziyyəti qərəzsiz şəkildə müşahidə etmək və hesabat vermək, eləcə də sərhədin yaxınlığında yaşayan icmalar arasında etimadın qurulmasına töhfə verməkdir.
Məsələn, missiya ötən il ikitərəfli sərhədin birinci hissəsinin demarkasiyasından bəri təhlükəsizlik və sabitlik hissinin yaxşılaşdığını bildirib və bu hiss 2025-ci ilin avqustunda sülh müqaviləsinin paraflanmasından bəri xeyli artıb.
“Armenpress”: – Son zamanlar Ermənistanla Avropa Birliyi arasında münasibətlər çox fəal şəkildə inkişaf edir. Ermənistan Avropa Birliyinə qoşulma prosesinə başlamaq haqqında qanun qəbul edib, Ermənistanın Baş naziri Ermənistanın Avropa Birliyinə istədiyi qədər yaxınlaşmağa hazır olduğunu açıqlayıb, Ermənistan vətəndaşları üçün AB vizalarının liberallaşdırılması prosesi aktiv mərhələdədir.
Yaxın gələcəkdə Ermənistanın Avropa Birliyinə üzvlüyünü mümkün hesab edirsinizmi və ümumiyyətlə, münasibətlərin hazırkı inkişaf mərhələsini necə qiymətləndirirsiniz?
Magdalena Qrono: – Bu suallar mənim mandatımın bir hissəsi deyil və inanıram ki, Avropa Xarici Fəaliyyət Xidməti və AB-nin Ermənistandakı nümayəndəliyi hərtərəfli cavab vermək üçün daha yaxşı mövqedədirlər.
Bununla belə, şəxsən əlavə edə bilərəm ki, bütün bu inkişafları diqqətlə izləyirəm və AB-Ermənistan münasibətlərinin hazırkı səviyyəsindən çox məmnunam və ruhlanıram.
Erməni xalqı ilə birlikdə bu yolda irəliləmək xoşdur və çox ruhlandırıcıdır. 2025-ci ilin dekabrında Brüsseldə keçiriləcək AB-Ermənistan Tərəfdaşlıq Şurasının qarşıdan gələn iclasını, eləcə də 2026-cı ilin may ayında Yerevanda keçirilməsi planlaşdırılan Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci Zirvə Toplantısını səbirsizliklə gözləyirik.
“APA”: – Azərbaycanla AB arasında yeni əməkdaşlıq prioritetləri ətrafında danışıqlara başlamaq barədə ümumi anlaşma var. Bu çərçivədə əməkdaşlığın gələcəyini necə qiymətləndirirsiniz?
Magdalena Qrono: – Bu məsələ də mənim mandatımın bir hissəsi deyil və inanıram ki, Avropa Xarici Fəaliyyət Xidməti və AB-nin Azərbaycandakı Nümayəndəliyi hərtərəfli cavab vermək üçün daha yaxşı mövqedədirlər.
Bununla belə, şəxsən mən AB-Azərbaycan münasibətlərində, xüsusən də ötən ilin aprel ayında Ali Nümayəndə/Vitse-prezident Kallasın Bakıya səfərindən bəri yeni müsbət impulsu qeyd etməkdən məmnunam.
Ümid edirik ki, yeni tərəfdaşlıq önəmlikləri üzrə davam edən danışıqlar və yeni ikitərəfli saziş layihəsi üzrə müzakirələr çox tezliklə nəticə verəcək və beləliklə, ikitərəfli gündəliyimizə müsbət və hərtərəfli şəkildə diqqət yetirə bilərik.
