Aleksey Rakşa: “Ermənistanda uzunömürlülük spirtli içkilərə tolerantlıqla əlaqədar ola bilər”
Ümumiyyətlə, Ermənistanda vəziyyət postsovet ölkəsi üçün az-çox xarakterikdir. Yəni, doğum səviyyəsi baxımından Ermənistan uzun müddət Sovet İttifaqının orta göstəricisindən bir qədər yüksək idi, sonra orta göstəricidən bir qədər aşağı düşdü və indi Ermənistanda doğum səviyyəsi bütün keçmiş sovet respublikaları üçün təxminən orta səviyyədədir.
Bu haqda məşhur rus alimi, demoqraf Aleksey Rakşa NEWS.am Tech-ə verdiyi müsahibədə qeyd etdi.
“Bunun əvəzində Ermənistanda həmişə ömür uzunluğu çox yüksək olub. Yəni, Ermənistanda ölüm nisbəti aşağı idi. Ömür uzunluğuna görə, daha doğrusu, ya ən yüksək idi, ya da Sovet İttifaqının iki və ya üç respublikası sırasında birinci idi”.
“Hətta indi də Ermənistanda insanlar keçmiş Sovet İttifaqının demək olar ki, bütün digər ölkələrindən, Baltikyanı ölkələr istisna olmaqla, Estoniya istisna olmaqla, daha uzun yaşayırlar” – deyə rus alimi qeyd etdi.
O, bunun Ermənistanda tibb xidmətinin çox yüksək səviyyəsi ilə əlaqədar olmadığını ehtimal etdi.
“Məncə, bu, müəyyən mədəni xüsusiyyətlər, adət-ənənələr və əhalinin spirtli içkilərə nisbətən az-çox tolerant olması faktı ilə əlaqədardır. Baxmayaraq ki, Ermənistanda çoxlu siqaret çəkənlər var…
Məncə, buna təbii şərait və mədəniyyət, bəlkə də bəzi qida adətləri rol oynayır və təkrar edirəm, spirtli içkilərə tolerantlıq, çünki Ermənistanda üzüm birinci minillik deyil ki, yetişməkdədir.
Və biz Cənubi Avropanın bütün ölkələrində, məsələn, gördüyümüz şey, indi də, spirt artıq bütün planetdə mövcud olduqda, ən sərt müsəlman ölkələri istisna olmaqla, ömür uzunluğunu azaldır, Ermənistanda isə, göründüyü kimi, daha az dərəcədədir”- deyə rus alimi qeyd etdi.
Aleksey Rakşanın sözlərinə görə, spirtə qarşı kampaniya elan edildikdə, Ermənistanda ömür uzunluğu artdı, lakin artım, məsələn, Rusiyada və ya Belarusdakından daha az idi.
“Yəni, bu problem burada Şimaldakı ölkələrimizdən daha az kəskindir, burada spirt bir neçə yüz il əvvəl praktiki olaraq mövcud deyildi və görünür, əhalinin genetik tərkibi, yəni məhvedici təsirdən hələ də irsi bəzi xüsusiyyətlər aradan qalxmamış və s.”, – deyə alim qeyd etdi.
Müsahibədən sonra Aleksey Rakşa müqayisə üçün bizə postsovet məkanında ömür uzunluğu rəqəmlərini göndərdi. Xüsusilə, Ermənistanda 2024-cü ildə kişilər üçün 75.1, qadınlar üçün 81.7, hər iki cins üçün isə 78.6 il olub; fərq 6.6 ildir.
Rusiyada: hər iki cins üçün 72.86 il; kişilər – 66.5-67 yaş, qadınlar – 78.7-79.1 yaş; fərq təxminən 11.8-12.6 ildir. Estoniyada: hər iki cins üçün 79.44 il; kişilər – 75.07 yaş, qadınlar – 83.43 yaş; fərq 8.36 ildir.
