Ərəbşünas Hayk Koçaryan hesab edir ki, Suriya Yaxın Şərqdə “Orta Dəhliz” layihəsində mühüm bir halqaya çevrilir. ABŞ və digər oyunçular özləri üçün kifayət qədər böyük imkanlar görürlər, İsrail isə bütün vəziyyətlərdə təsir rıçaqlarını əlində saxlamağa və qonşuluqda güclü bir dövlətin yaradılmasının qarşısını almağa çalışır.
Hayk Koçaryan İsrailin Suriya ərazisinin son zamanlar atəşə tutulmasına, eləcə də ərəb ölkəsinin Yaxın Şərq geosiyasi proseslərindəki rolu məsələsinə toxunub.
“İsrail Suriya ərazisinə girməkdə yeni deyil və bunu tez-tez edir, quru əməliyyatları həyata keçirir, ABŞ isə Suriya və İsraili hər vasitə ilə danışıqlar masasına gətirmək istəyir, lakin sonuncu təhlükəsizlik mülahizələrinə əsaslanaraq, ilk növbədə, Suriyada yerləşən və onun yaxın sərhədi yaxınlığında fəaliyyət göstərən kifayət qədər yaxşı silahlanmış terrorçu qrupları zərərsizləşdirmək istəyir”, – Koçaryan bildirib.
Ərəb ekspertinin fikrincə, İsrail hava məkanı üzərində üstün nəzarəti də qoruyub saxlayır və kəşfiyyat məlumatlarına əsaslanaraq, vəziyyətin onun üçün əlverişli olmayan hər hansı bir dəyişikliyinin qarşısını ala bilir. Suriyada müxtəlif qruplar, bir çox həll olunmamış məsələlər var ki, İsrail tərəfi bunlardan Suriya ərazisinə daxil olmaq üçün bəhanə kimi istifadə edir.
“Rəsmi Dəməşq öz növbəsində İsrail ordusunun Suriya ərazisindən çıxması üçün şərt irəli sürür və bundan sonra onunla danışıqlara başlayacaq. ABŞ da öz növbəsində Suriya hakimiyyətinə təzyiq göstərir, sonuncuların razılığa gəlməsi və İsrail tərəfi ilə müqavilə imzalaması üçün müxtəlif vəziyyətlər yaradır. Səylər hələ də boşa çıxır, çünki Suriyanın mərkəzi hökuməti digər tərəfdən gücləndirilməlidir ki, bu da ABŞ-a Suriya hakimiyyətinə ultimatum şəklində bir şey tətbiq etməyə imkan vermir”, – o bildirib.
Koçaryanın sözlərinə görə, İsrail həmçinin ərəb ölkəsinin Suriyadakı daxili siyasi hadisələrini izləmək üçün müntəzəm olaraq kürd və druz faktorlarından istifadə edir və regional hadisələrdəki rolunu gücləndirir, ABŞ isə Suriyanı iddialı layihələrə cəlb etməyə çalışır.
“Suriyanın Yaxın Şərq proseslərində artan rolunun fərqində olan İsrail bu prosesə hər cür mane olmağa çalışır və müttəfiqi ABŞ-a təsir göstərməklə onu Suriya hakimiyyətinə təzyiq göstərməyə, onları güzəştə getməyə məcbur etməyə məcbur edir. Sonuncular hələ də müqavimət göstərirlər. Sonda sual budur ki, Suriya böyük regional layihələrdə iştirak edəcək, yoxsa problem yaradan ölkə olaraq qalacaq. Əsas oyunçuların nöqteyi-nəzərindən bu, vacib məsələdir”, – ekspert vurğulayıb.
Geosiyasi rəqabət kontekstində Koçaryan Suriya məsələsində maraqlı olan Türkiyənin davranışına da toxunaraq qeyd edib ki, Ankaranın ərəb ölkəsinin hökumətinə təsiri də kifayət qədər böyükdür.
“Bundan əlavə, Suriyada Türkiyə ilə birbaşa əlaqəli olan bəzi silahlı qruplar fəaliyyət göstərir, lakin Dəməşq mövcud vəziyyətdən xəbərdardır, Türkiyə və İsrailin ərəb ölkəsinin ərazisində öz aralarındakı məsələləri həll edə biləcəyini başa düşür, ona görə də qarşıdurmadan qaçmağa və hər iki tərəfə balanslı yanaşma nümayiş etdirməyə və hər ikisi ilə balanslı şəkildə işləməyə çalışırlar. İndiyə qədər Suriya hakimiyyəti bu baxımdan kövrək vəziyyəti qoruyub saxlaya bilib”.
2024-cü ilin dekabr ayında Suriya prezidenti Bəşər Əsədin devrilməsindən sonra İsrail Suriyanın Quneytra və Dəra əyalətlərinə quru hücumlarına başlayıb və bufer zonası üzərində nəzarəti ələ keçirib.
Suriya tərəfi bildirir ki, İsrail həmçinin sərhəd bölgələrində bombardmanlara əl ataraq beynəlxalq hüquq qaydalarını, BMT-nin dövlət suverenliyi ilə bağlı qətnamələrini və iki ölkə arasında bufer zonası yaradan 1974-cü il sazişini pozub.
