Türkoloq Ruben Safrastyan hesab edir ki, Cənubi Qafqaz hazırda dünyaya daha açıq olmaq mərhələsindədir, ona görə də Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması həqiqətən də bu prosesin mühüm tərkib hissəsidir.
Türkoloq, akademik Ruben Safrastyan “Armenpress”ə müsahibəsində Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması prosesinin hazırkı mərhələsinə və bu prosesə birbaşa təsir edən amillərə toxunub.
“Türkiyə rəhbərliyi, əlbəttə ki, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması prosesinin müsbət nəticə verməsinin tərəfdarıdır, çünki bu, Ankaranın xeyrinə olacaq, xüsusən də qonşu ölkə hökumətinin mühüm, strateji məqsədi Türkiyəni Qərblə Şərq arasında kommunikasiya qovşağına çevirməkdir. Bununla da Ankara Orta Asiya ilə maneəsiz ünsiyyət qurmaq imkanı əldə edəcək. Qonşu ölkədə Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasına ilk növbədə onların maraqları nöqteyi-nəzərindən baxılır”, – deyən Safrastyan, onun fikrincə, Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması şəraiti də var ki, bu da yuxarıda qeyd olunan məsələ ilə birbaşa bağlıdır.
“Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan dəfələrlə bəyan edib ki, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması və dövlət sərhədinin açılması prosesi yalnız Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra başlayacaq. Türkiyə bu mövqedən çıxış edəcək və yanaşmasını dəyişməyəcək. Buna baxmayaraq, Türkiyə yeni vəziyyətdə Cənubi Qafqazda mövqelərini gücləndirməkdə və onların kağız üzərində görünməsində maraqlıdır. Ankara başa düşür ki, son illər Rusiyanın regionumuzda təsiri zəifləyib və Türkiyənin rolu artıb, ona görə də Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin ən qısa zamanda imzalanması Türkiyə tərəfinin marağındadır”, – deyə Safrastyan bildirib. Türkoloqun fikrincə, Türkiyə sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması, diplomatik əlaqələrin qurulması və sərhədlərin açılması istiqamətində nəzərəçarpacaq addımlar atmağa başlasa da, buna baxmayaraq, bunu mərhələli şəkildə həyata keçirəcək.
“Ermənistanla münasibətlərin normallaşması prosesinin həm də yeni dəmir yolunun tikintisi ilə bağlı olacağı istisna edilmir, çünki Türkiyə tərəfi 220 kilometr uzunluğunda olan Qars-Naxicevan dəmir yolunun tikintisini artıq öz üzərinə götürüb”, – Safrastyan deyib. Onun müşahidəsinə görə, yuxarıda qeyd olunan proses həm də müəyyən dərəcədə təsir resursları ilə bağlıdır, çünki Türkiyə tərəfinin müəyyən siyasi təzyiqi olacağı təqdirdə Azərbaycan Ermənistanla daha tez sülh müqaviləsinin imzalanmasına razılaşa bilər.
“Ancaq hesab etmirəm ki, böyük resurslardan istifadə etmək üçün bu, Türkiyə üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən məsələdir. Hazırda Türkiyənin siyasəti və qlobal strategiyası daha böyük bölgələri əhatə edir. “Bir neçə il əvvəl Cənubi Qafqaz Türkiyə üçün birinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb edirdisə, indi görürük ki, bu ölkə daha əhatəli və ekspansionist siyasət yürüdür, həm Yaxın Şərqdə, həm də Suriyada rolunu artırmağa və daha da gücləndirməyə çalışır. Cənubi Qafqaz öz əhəmiyyətini saxlasa da, hazırda Türkiyənin Ermənistan tərəfi ilə münasibətlərin normallaşmasına kömək etmək üçün Azərbaycana ciddi təzyiq göstərməsi üçün birinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb etmir”, – Safrastyan qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, 1992-ci ildən ABŞ dövlət katibi Ceyms Beykerin regionumuza ilk səfərindən sonra sülhün bərqərar olmasında maraqlı olan bu prosesdə ABŞ-ın da rolu var. Ona görə də Amerika tərəfi tezliklə sülh müqaviləsinin imzalanmasını və Ermənistan, Türkiyə və Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşmasını istəyir.
Safrastyanın fikrincə, bu amil ABŞ-ı Azərbaycana təzyiq göstərməyə vadar edir, baxmayaraq ki, bu təzyiq kritik ola bilməz, çünki Cənubi Qafqaz istiqaməti də ABŞ üçün birinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb etmir.
Xüsusilə bir neçə gün əvvəl Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan Aİ-nin genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos ilə görüşərək Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması prosesini müzakirə etdikdən sonra Avropa İttifaqının bu məsələdəki roluna toxunan Safrastyan vurğulayıb ki, hazırkı mərhələdə Aİ-yə üzvlük məsələsi də Türkiyə üçün həyati əhəmiyyət kəsb etmir, bu proses dondurulub.
“Türkiyə ilə Aİ arasında imzalanan müqavilədə belə bir məqam var ki, Türkiyə tərəfi bütün qonşuları ilə münasibətlərini normallaşdırmalıdır. Əgər proses bərpa olunarsa, Avropa İttifaqı mütləq Türkiyənin qarşısına Azərbaycana təsir etmək və Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmaq məsələsini qoyacaq. Lakin Aİ Türkiyəyə təzyiq edə bilməz, bunu yalnız ABŞ edə bilər”, – türkoloq yekunlaşdırıb.
ER xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan ATƏT Nazirlər Şurasının Vyanada keçirilən 32-ci sessiyasında bəyan edib ki, Ermənistanla Türkiyə arasında sərhədin tam açılması regionda kommunikasiyaların blokdan çıxarılması zəncirinin növbəti mühüm halqasıdır. Nazir Mirzoyan Ermənistan tərəfinin Türkiyə ilə ikitərəfli münasibətlərin tam normallaşmasına yönəlmiş dialoqu fəal şəkildə davam etdirdiyini qeyd edərək, cəmi bir neçə gün əvvəl iki ölkənin müvafiq qurumlarının nümayəndələrinin Gümri-Qars dəmir yolunun bərpası və istismarı ilə bağlı texniki müzakirələrin ikinci mərhələsinin keçirildiyini xatırladıb.
