İqtisadçı, “Access” analitik mərkəzinin rəhbəri Haykaz Fanyan Factor TV-yə Ermənistan və ABŞ tərəfindən qəbul edilmiş bəyanat və onun çərçivəsində yaradılacaq infrastruktur proqramı haqqında ətraflı məlumat verdib.
Layihədə TRIPP şirkətinin 76% və Ermənistanın 24% pay nisbətinə toxunan iqtisadçı qeyd edib ki, Ermənistan torpaq və suverenliyə, Amerika tərəfi isə kapital və texnologiyalara investisiya qoyduğu üçün sövdələşmə gəlirlidir.
“76/24 faiz nisbəti ilə Ermənistan əsasən torpaq sahəsinə, infrastruktur inkişafımız üçün girişə investisiya qoyacaq və Amerika tərəfi faktiki investisiyaları quru və dəmir yolu inkişafına yatıracaq. Təbii ki, bizdə bu vəsait yoxdur və təəssüf ki, texnologiyalar da yoxdur”.
Layihənin həyata keçirilməsi ilə Ermənistanın öz ərazisi üzərində nəzarəti itirə biləcəyi ilə bağlı qorxuları aradan qaldıran Fanyan vurğulayıb ki, aydın bir ayrılıq olacaq. Kommersiya idarəetməsi (Ön ofis) operator, dövlət funksiyaları (Arxa ofis) isə Ermənistan Respublikasının müvafiq orqanları tərəfindən həyata keçiriləcək.
“Bütün bu qorxular, ən azından mənim üçün tamamilə yox olur. Orada açıq şəkildə Ermənistan tərəfi tərəfindən lisenziyalaşdırılmalı olan ön ofis, arxa ofis, hətta təhlükəsizlik xidmətləri göstərilir. Başqa sözlə, söhbət tamamilə Ermənistan qanunvericiliyi çərçivəsində fəaliyyət göstərən təşkilatlardan gedir.”
“Ermənistanlı gömrük işçiləri artıq arxa ofisdə olacaqlar və deməliyəm ki, gömrük işçilərimiz də həmin gömrük idarəsinin işində fiziki olaraq iştirak edəcəklər. Ermənistan tərəfinin gömrük işçiləri arxa ofis işlərini tamamilə Ermənistan qanunvericiliyi çərçivəsində Ermənistan tərəfinin müvafiq mütəxəssisləri vasitəsilə həyata keçirəcəklər”.
İqtisadçı aydınlaşdırdı ki, gömrük rüsumları və tranzit haqları Ermənistan Respublikasının dövlət büdcəsinə tam şəkildə ödəniləcək və yalnız infrastruktur istifadə haqları 76/24 nisbətində bölüşdürüləcək.
“Tranzit haqları yalnız Ermənistanın dövlət büdcəsinə ödəniləcək. “Tramp Yolu” şirkəti infrastruktur istifadə haqlarından qidalanacaq. Gömrük tranzit haqları – Ermənistan Respublikasının dövlət büdcəsinə, infrastruktur istifadə haqları – “Tramp Yolu”na, sonra isə Ermənistan və ABŞ arasında bölünəcək.”
Fanyanın sözlərinə görə, layihə təkcə iqtisadi deyil, həm də ciddi geosiyasi əhəmiyyətə malikdir və Rusiya və İranı keçərək Orta Asiya və Çinin Avropa ilə əlaqəsini təmin etməyi hədəfləyir.
“Aydındır ki, burada geosiyasi komponent sırf iqtisadi layihə olmaqdan daha böyükdür. Bu, böyük bir geosiyasi, deyərdim ki, tektonik dəyişiklikdir və ABŞ əslində bölgəmizdə daha böyük iştiraka sahib olmağa çalışır”.
Təhlükəsizlik komponentinə keçərək, o, Tayvanla paralellər apardı və qeyd etdi ki, iqtisadi maraqlar eskalasiyanı məhdudlaşdıra bilər.
“Tayvan, dünyanın hər yerində mikroçiplərin əsas təchizatçılarından biri olmaqla yanaşı, iqtisadi potensialı ilə Çinin öz ərazisində mümkün eskalasiyasını məhdudlaşdırır. Sülh quruculuğunun vacib komponenti iqtisadiyyatdır. İqtisadi əlaqələr, qarşılıqlı iqtisadi maraqlar olacaq və eskalasiya riski əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq”.
Ekspert Azərbaycan yüklərinin daşınmasını və ya ticarətini istisna etmədi və qeyd etdi ki, iqtisadi qarşılıqlı asılılıq sülhə töhfə verə bilər.
“İqtisadi maraqlar ortaya çıxdıqda və ABŞ prezidenti özü də iş adamı olaraq, Azərbaycanın enerji ehtiyatlarının tranzitinin pul qazanmaq üçün çox yaxşı bir fürsət olduğunu aydın şəkildə gördükdə, əminəm ki, siyasi maraqlar bu iqtisadi maraqlardan qaynaqlanacaq. İqtisadi əlaqələr olanda maraqlar var idi, müharibələr yox idi. Dünya tarixi bunu göstərməyə çalışır, dövrümüzün təcrübəsi bunu göstərir”.
