Hökumət iclasından sonra Baş nazir Paşinyan jurnalistlərin suallarına cavab verib. Lakin o, iclasın gündəliyinə deyil, Ermənistan üçün qlobal əhəmiyyətli məsələlərə toxunub.
Xüsusilə, Baş nazir “Trump yolunun” işə salınması və bu kontekstdə Ermənistanın tərəfdaş dövlətlərinin reaksiyası haqqında danışıb. Burada əsasən İranın narahatlıqlarından bəhs olunur.
Bundan əlavə, Nikol Paşinyan bildirib ki, Ermənistan Rusiyadan 2025-ci ilin sonuna qədər Ermənistan dəmir yolu ilə bağlı Yerevanın təklifinə cavab gözləyir.
Paşinyanın sözlərinə görə, “cavab gözləmək üçün ən uyğun vaxt indidir”. O, qeyd edib ki, TRIPP proqramı regionda prosesləri sürətləndirir, buna görə də Moskvanın konkret cavabı Ermənistanın həyati maraqlarından irəli gəlir.
Nikol Paşinyan işarə edib ki, “müəyyən proseslər gedir” və ictimaiyyət bu barədə məlumatlandırılacaq.
“Trump yolu”nun tikintisi üçün lazım olan investisiyaların tam həcmi hələ hesablana bilmir. Hazırda məlumdur ki, Amerika tərəfi artıq proqramın hazırlıq mərhələsi üçün 140 milyon dollar ayırıb.
TRIPP-in inkişafı üçün yaradılacaq Erməni-Amerika şirkətinin payları (26/74% nisbəti) tərəflərin proqrama nə qədər vəsait qoyacağını göstərir.
Layihənin 26%-nin maliyyələşdirilməsi əslində Ermənistan üçün böyük yük olmayacaq, bununla bağlı baş nazir Nikol Paşinyan əminlik ifadə edib.
“Belə bir vəziyyət yaranıb ki, biz deyil, Ermənistan pul axtarır, əksinə, pullar Ermənistanı axtarır və bu ən böyük iqtisadi xəbərdir.
Bunun ən böyük sübutu keçən gün Ermənistanın dövlət qısamüddətli istiqrazlarının satış statistikasıdır, burada tələbat təklifdən üç dəfə çox olub və faizlər azalıb. Yəni, Ermənistanın xərcləri azalıb və bu əməliyyatların gəlirliliyi artıb.
Burada çox vacib bir xüsusiyyət var ki, investorların böyük bir hissəsi (dəqiq rəqəm demək istəmirəm, səhv edə bilərəm) beynəlxalq institusional investorlar və investisiya şirkətləridir”.
Bazar beləliklə, avqustun 8-i və yanvarın 13-də Vaşinqtonda imzalanan sənədlərə reaksiya verir.
Bakıdan sonra rəsmi səfərlə İrəvanda ABŞ-nin Ticarət və İnkişaf Agentliyinin regional direktoru Karl Kresin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti olub.
Hər iki paytaxtda müzakirələrin bir hissəsi TRIPP layihəsinə həsr olunub. Proqramın xərclər hissəsini hələ obyektiv səbəblərə görə hesablamaq mümkün deyil, bunu Baş nazir Paşinyan aydınlaşdırıb:
“Konkret layihələr hazırlanmalı, yəni bu artıq layihə-smeta hesablamaları ilə bağlıdır. Amma investisiyaların böyük olacağı aşkardır. Hazırda heç kim dəqiq rəqəm deyə bilməz, çünki dəmir yolu tikilməlidir.
Bu dəmir yolunun dəyəri nə qədərdir? Bunu heç kim deyə bilməz. Ekspert qiymətləndirmələri ola bilər, amma bunun üçün texniki-iqtisadi hesablamalar, layihə lazımdır.
Yəni, hər bir layihənin qiyməti yalnız layihə təsdiq edildikdən və hesablandıqdan sonra məlum olacaq”
Baş nazir aydın şəkildə qeyd edib ki, TRIPP-in sərhəd hissələrində Ermənistanda heç vaxt tətbiq edilməmiş müasir texnoloji həllər tətbiq olunacaq:
“Çox inkişaf etmiş ölkələrdə, hətta ABŞ-da belə, bu artıq tətbiq olunub. Təsəvvür edin, ABŞ kimi ölkə və digər bir çox dövlətlər, öz suverenliyi və təhlükəsizliyi məsələlərində nə qədər həssasdırlar, biz isə bu texnologiyalara çıxış əldə edəcəyik.
Ümid edirəm ki, biz təkcə TRIPP-ə aid sərhədlərdə deyil, digər keçid nöqtələrində də bu müasir texnologiyaları tətbiq etmək imkanı qazanacağıq, çünki bu, ölkənin qaydasının dəyişdiyini göstərir”.
TRIPP-ə aid 10 səhifəlik sənədin dərcindən sonra hətta müxalifət dairələri müxtəlif problemlər və narahatlıqlar ifadə edirlər. Məsələn, belə bir ifadə var ki, “TRIPP çərçivəsində “Zəngəzur dəhlizi” üçün razılıq verilib”. Ermənistanın Baş naziri bu tirad tənqidlərə belə cavab verib:
“Dərc edilmiş mətn var, orada hər şey yazılıb. Həmişə elə insan tapılar ki, mətni oxuyub deyər: “Hə, amma…”. Yəni, mətn elə buna görədir ki, bütün sualların cavabları orada olsun. Mətn deyir ki, gömrük və sərhəd məsələlərində Ermənistanın suveren hüquqları müzakirə mövzusu deyil.
Siz deyirsiniz ki, elə insanlar var ki, belə deyirlər. Belə insanlar həmişə olacaq. Yəni, sərhədçi və gömrükçü dayandığı zaman da elə insanlar olacaq ki, deyəcəklər.
“Onlar orada deyillər” və ya “onlar yalnız formal olaraq oradadırlar”. Anlayışlar var: ərazi bütövlüyü, suverenlik, qanunvericilik, qarşılıqlılıq. Bu anlayışlar həyata keçirilmə prosesində öz əksini tapıb”.
Daxili siyasi müzakirələrdən əlavə, TRIPP proqramı Ermənistanın tərəfdaş dövlətlərini də narahat edir. Xüsusilə, İran haqqında danışılır.
Ermənistandakı həmin ölkənin səfirinin bu yaxınlarda etdiyi işarələr və ifadə etdiyi narahatlıqlara cavab olaraq Ermənistanın baş naziri bildirib ki, onlar İranlı tərəfdaşlarla daimi əlaqədədirlər:
“Biz İran İslam Respublikasından gələn bəyanatlara çox diqqətlə yanaşırıq və dost və qardaş ölkənin bütün narahatlıqlarını aradan qaldırmaq üçün hər şeyi edirik və etməyə davam edəcəyik.
İran İslam Respublikasının hörmətli prezidenti avqust ayında, Vaşinqton sammitindən 10 gün sonra səfər etdi. Biz çox ətraflı və detallı danışıq etdik və hesab edirəm ki, bütün suallara cavab verdik.
Amma biz həm də bildirdik ki, gələcəkdə suallar yarandıqda, onlara cavab verməyə hazırıq. Əgər dərc edilmiş mətn yeni suallar doğurursa, biz onları da cavablandıracağıq.
Hər halda, müzakirələr zamanı beynəlxalq tərəfdaşlarımızın fikirlərini və narahatlıqlarını nəzərə alırıq və danışıqlarda mümkün qədər balanslaşdırılmış həllər tapmağa çalışırıq. Bu halda da bunun bacarıldığını düşünürəm”.
ABŞ-da TRIPP-ə aid ikinci sənədin qəbulundan sonra Ermənistan üçün vacib olan Rusiyadan da cavab almaqdır. 2025-ci ilin sonunda Ermənistanın Baş naziri Rusiya Prezidentinə, həmçinin Ermənistanın Baş nazir müavini Rusiyanın Baş nazir müavininə konkret təklif etmişdi ki, Rusiya şirkətinin konsessiya əsasında idarə etdiyi Ermənistan dəmir yolunun müəyyən hissələri üç istiqamətdə bərpa və yenilənmə işləri aparılsın.
Əgər bu işlər mümkün olmasa, Ermənistan hazır olduğunu bildirib ki, həmin hissələri konsessiya idarəçisindən götürsün və dövlət büdcəsi hesabına zəruri işləri həyata keçirsin.
Bu dəmir yolu hissələri Ermənistanın blokadasının aradan qaldırılması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Rusiyadan hələ cavab gəlib çıxmayıb, gözlənilir.
Bu haqda ER Baş naziri bildirib və gözləmə müddətini müəyyən edib:
“Dünənki hadisədən sonra ən uyğun vaxt indidir və bizim arzumuzdur ki, bu indi həll olunsun. Proseslər gedir, siz də onlar haqqında məlumatlandırılacaqsınız və bu proseslər bunu mümkün qədər tez etməyi tələb edir.
TRIPP dünyadan ayrı deyil. Yəni, TRIPP-in sağında da, solunda da, yuxarıda da, aşağıda da həyat var. TRIPP digər infrastruktur layihələrinə qovuşur, elə deyilmi?
Transxəzər dəmir yolu haqqında danışırıq – orada çoxlu dəmir yolları, qaz kəmərləri, neft kəmərləri, elektrik enerjisi ixracı var.
Bu mərhələdə biz Rusiyalı tərəfdaşlarımızdan xahiş edirik ki, Ağurıq və Yeraskh hissələri, həmçinin İcevan dəmir yolu infrastrukturu bərpa olunsun”.
Ermənistanın Baş naziri bir daha təsdiq edib ki, TRIPP, regional inkişaf və Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanması bir-biri ilə əlaqəli proseslərdir və onlardan birinin sürətlənməsi digərlərinə zəncirvari təsir göstərir.
Paşinyanın sözlərinə görə, Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanması üçün gündəlik rejimdə işlər aparılır və o, sənədin imzalanması üçün obyektiv maneə görmür.
