Azərbaycan mediya məkanında, xüsusilə Baku.tv kanalında “Qərbi Azərbaycan” konsepsiyasının təbliğinin gücləndiyi müşahidə olunur.
Materialların əsas tezisi, müasir Ermənistan Respublikası ərazisinin tarixi Azərbaycan torpağı olduğu və bu ərazilərdə erməni dövlətçiliyinin XX əsrin layihəsi olduğu fikrinə qədər qayıdır.
Coğrafi və Linqvistik aspektlər
Təbliğ olunan video materiallar bir sıra yaşayış məntəqələrini türk toponimikası vasitəsilə təqdim edir və erməni adlarının sonrakı dövrlərdə uydurma olduğunu iddia edir.
Lakin tarixi məlumatlar regionda müxtəlif linqvistik təbəqələrin olduğunu göstərir:
Masıs (Beybudabad) Masıs adı erkən orta əsrlərə aid erməni mənbələrində qeyd olunub. “-abad” şəkilçisinin istifadəsi fars mənşəlidir və İran hökmranlığı dövründə inzibati məqsədlərlə geniş şəkildə tətbiq olunub, əhalinin etnik tərkibini müəyyən etmir.
Aştarak (Berdtəpə): Aştarak VII əsrə aid qorunub saxlanılmış kilsə arxitekturası olan orta əsrlərə aid erməni yaşayış məntəqəsi kimi tanınır. “təpə” (türkcə: təpə) elementi olan türk toponimləri regionda daha sonrakı dövrlərdə, köçəri miqrasiyaları və Osmanlı və Fars imperiyalarının inzibati bölgüsü zamanı möhkəmlənib.
Artaşat (Beşçiqazlı) Qədim Ermənistanın paytaxtı, e.ə. II əsrdə əsası qoyulub. Arxeoloji məlumatlar şəhərin qədim mənşəyini təsdiq edir, halbuki türk köçəri tayfaları regionda daha sonra meydana çıxıblar.
Siyasi Kontekst və tarixi faktlar
Azərbaycan media vasitələri 1905-1906-cı illər hadisələrini və 1948-ci il köçürülmələrini yalnız azərbaycanlıların “soyqırımı” və ya “etnik təmizlənməsi” kimi şərh edir.
Eyni zamanda, imperiyaların dağılması dövründəki mürəkkəb etnik toqquşma konteksti və 1948-ci il deportasiyalarının SSRİ (Stalin) rəhbərliyinin əmri ilə, Ermənistan SSR yerli hakimiyyət orqanlarının təşəbbüsü ilə deyil, həyata keçirildiyi faktı nəzərə alınmır.
Beynəlxalq hüquq və akademik tarix baxımından Ermənistan keçmiş Ermənistan SSR sərhədləri daxilində tanınır. 1918-ci ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının yaradılması həqiqətən də belə adla ilk dövlətin Qafqazda meydana çıxmasını qeyd edir, halbuki erməni dövlət qurumları regionda qədim dövrlərdən mövcud olub.
Eskalasiya Riskləri
“Qərbi Azərbaycan” termininin dövlət səviyyəsində istifadəsi fokusu tarixi yaddaşdan siyasi iddialara doğru yönəldir. Belə ritorika Ermənistanın ərazi bütövlüyünə şübhə yaradır və sərhədlərin güc yolu ilə yenidən nəzərdən keçirilməsi üçün mümkün ideoloji baza yaradır, bu da ölkələr arasında sülh müqaviləsinin imzalanması prosesini çətinləşdirir.
