Azərbaycanın İsrail ilə əməkdaşlığı İran üçün fikir ayrılığı mənbəyi olaraq qalır: EcoIran
İran və Türkiyə sabit ticarət münasibətlərini qoruyur və əməkdaşlıq sahələri ilə ziddiyyətləri ayırd etmək üçün yüksək qabiliyyət nümayiş etdirirlər. Lakin iki ölkənin paytaxtları onilliklərdir regional təsir uğrunda mübarizə aparır, məsələn, İraq və Suriyada qarşıdurma yaradan siyasi qüvvələri dəstəkləyirlər. Bu barədə İranın EcoIran agentliyi məlumat verir.
“Rəqabət həmçinin Cənubi Qafqaza da yayılıb, burada Türkiyənin Azərbaycanla sıx əlaqələri, xüsusən də Bakının Ermənistana qarşı mübarizədəki hərbi uğurlarından sonra Tehranı narahat edib. İran yaranan ticarət dəhlizlərindən və regional təhlükəsizlik müqavilələrindən kənarda qala biləcəyindən narahatdır.
Bu kontekstdə İran müdafiə nazirinin Azərbaycana son səfəri ABŞ və İran nümayəndələrinin cümə günü Omanda dolayı danışıqlar apardığı bir vaxta təsadüf edib.
“Biz bütün dünyada qan tökülmədən, müharibəsiz sülh istəyirik”, – deyə İlham Əliyev administrasiyası tərəfindən dərc edilmiş bəyanatda bildirib. Azərbaycan Prezidenti və İranın müdafiə naziri ikitərəfli münasibətlərin inkişafı və müdafiə sektorunda əməkdaşlıq perspektivlərini müzakirə ediblər.
İran müdafiə nazirinin səfəri Azərbaycan prezidentinin ötən həftə iranlı həmkarı ilə telefon danışığından və gərginliyin dialoq və qarşılıqlı anlaşma yolu ilə azaldılmasına çağırışından sonra baş verib.
Son aylarda İran və Azərbaycan 2023-cü ildə Tehranda Bakı səfirliyində baş verən ölümcül atışmadan sonra gərginləşən münasibətləri bərpa etmək üçün ehtiyatlı addımlar atıblar. 2025-ci ilin aprel ayında İran prezidenti münasibətləri normallaşdırmaq və əməkdaşlığı genişləndirmək üçün Bakıya səfər edib.
Səfər nəticəsində nəqliyyat, media və mədəniyyət sahələrində siyasi dialoq və əməkdaşlıq barədə razılaşmalar əldə edilib. May ayında İran və Azərbaycan silahlı qüvvələri birgə hərbi təlimlər keçiriblər.
Eyni zamanda, Azərbaycanın İsrail ilə sıx əməkdaşlığı Tehran üçün gərginlik mənbəyi olaraq qalır. İran müdafiə nazirinin səfəri İsrail xarici işlər naziri Gideon Saarın 26 yanvarda Azərbaycana səfərindən təxminən iki həftə sonra baş tutub. Saar mətbuat konfransında İranın dünyanın ən təhlükəli silahını almasına heç vaxt icazə verilməməli olduğunu bildirmişdi. İsrail Azərbaycanın ən böyük silah təchizatçılarından biridir.
Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun məlumatına görə, 2016-cı ildən 2020-ci ilə qədər Azərbaycanın əsas silah idxalının 69%-i İsrailə gedib. Kepler analitik şirkətinin məlumatına görə, ötən il Azərbaycan nefti İsrailin neft idxalının təxminən 46%-ni təşkil edib. İran rəsmiləri İsraili Azərbaycanda kəşfiyyat mövcudluğunu saxlamaqda və ölkəni İranı izləmək üçün baza kimi istifadə etməkdə ittiham edirlər.
2021-ci ilin oktyabr ayında İran rəsmiləri Azərbaycanı İran sərhəd təlimləri zamanı gərginliyə səbəb olan İran-Azərbaycan sərhədində İsrail hərbi qüvvələrinin mövcudluğuna icazə verməkdə ittiham ediblər. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü ittihamları əsassız adlandırıb.
“EcoIran” yazır ki, 2025-ci ilin iyun ayında İsrailin hücumlarından sonra İran prezidenti Azərbaycan hakimiyyətini İsrailin Azərbaycan hava məkanından istifadə edərək İran hava məkanına hücum etməsi barədə məlumatları araşdırmağa çağırıb.
