Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vensin hər iki ölkəyə səfərlərindən cəmi bir neçə gün sonra yenidən Vaşinqtona qayıdıblar.
Ağ Ev bu səyləri rəsmi nizamlanmaya doğru irəliləyişi möhkəmləndirməyə yönəlmiş “Sülh Şurası” təşəbbüsü kimi xarakterizə edib.Bu haqda “Azadlıq” radiosu (RFE/RL) yazır.
İki lider ABŞ-ın himayəsi altında 2025-ci il avqustun 8-də Prezident Donald Trampın təşkil etdiyi Ağ Ev sammiti zamanı sülh sazişini paraflayıblar.
Lakin təxminən altı ay sonra əsas sual açıq qalır: siyasi irəliləyiş geri dönməz sülhə çevrilibmi?
Fevralın 20-də Hudson İnstitutunda çıxış edən ABŞ dövlət katibinin köməkçisinin müavini Sonata Kelter avqust sammitini “Cənubi Qafqaz üçün həlledici an” adlandırıb.
Onun sözlərinə görə, hər iki hökumət münasibətlərin normallaşdırılması, ticarət və tranzit marşrutlarının açılması, davamlı sülhü təmin etməyə yönəlmiş institusional əsasların yaradılması istiqamətində “konkret addımlar atıb”.
“Əgər liderlər sülhü seçsələr, biz sülhü rifaha çevirən alətlərlə onları dəstəkləyəcəyik” – deyə o bildirib və investisiyaları, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı, suverenliyin və iqtisadi müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi proqramlarını xatırladıb.
Bu yanaşmanın mərkəzində, Amerika tərəfinin ifadəsinə görə, bölgədə “insanların, malların, enerjinin və ideyaların” hərəkətini asanlaşdırmaq və münaqişənin yenidən alovlanması motivlərini azaltmaq məqsədilə hazırlanmış TRIPP təşəbbüsü dayanır.
Vaşinqton iqtisadi inteqrasiyaya xüsusi diqqət yetirsə də, analitiklər qeyd edirlər ki, xüsusilə Ermənistanda daxili siyasi proseslər sülh prosesinin gedişatını müəyyən edəcək.
Atlantik Şurasının Avrasiya Mərkəzinin nümayəndəsi Endryu D’Anieri “Azadlıq” radiosuna müsahibəsində Keltərin TRIPP Enterprise Fund haqqında qeydini əhəmiyyətli sayaraq bunu “daha tez əlçatan vəsaitlər” kimi xarakterizə edib və bunun dəhlizlə bağlı tikinti işlərinin başlanmasına təkan verə biləcəyini bildirib.
Bununla belə, o, ən yaxın dəyişiklik kimi Ermənistanda gözlənilən parlament seçkilərini göstərib. “Hazırda ən böyük sual işarəsi Ermənistan seçkiləridir” – deyə o vurğulayıb və Paşinyanın partiyasının hakimiyyəti qorumaq üçün daha bir mandat əldə etməli olduğunu qeyd edib.
D’Anieri əlavə edib ki, bir çox müşahidəçilər Rusiyanın səsverməyə təsir göstərmək üçün addımlar ata biləcəyini gözləyir və Moskvanın Paşinyanın “sülhün praqmatik yolu”nu seçmək cəhdlərinə tənqidi yanaşdığını iddia edib.
“İyun seçkilərindən sonra biz sülh perspektivləri barədə daha çox məlumat əldə edəcəyik” – deyə analitik bildirib.
ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Riçard Kozlariç isə Ermənistan və Azərbaycan rəhbərliyi arasında münasibətlərin siyasi səviyyədə, görünür, sabitləşdiyini deyib.
Bununla belə, onun sözlərinə görə, bu, hələ də yekun sülh müqaviləsinin imzalanmasına gətirib çıxarmayıb.
Eyni zamanda, Kozlariç daha geniş geosiyasi gərginliyin sonrakı irəliləyişi çətinləşdirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. ABŞ və İran arasında gərgin münasibətlər fonunda, onun fikrincə, Tehran Cənubi Qafqazda Amerika təsirinin genişlənməsinə, xüsusilə TRIPP təşəbbüsü ətrafında, qarşı çıxmağa cəhd göstərə bilər.
O, həmçinin Moskvanın həm Ermənistanda, həm də Azərbaycanda ABŞ fəaliyyətinə qarşı güclənən ritorikasını, o cümlədən ABŞ və Ermənistan arasında nüvə əməkdaşlığı ilə bağlı Rusiyanın narahatlıqlarını qeyd edib.
“Mən İranın və ya Rusiyanın Cənubi Qafqazda ABŞ-ın qələbəsini asanlıqla qəbul edəcəyini gözləmirəm” – deyə Kozlariç bildirib.
Hazırda Tramp administrasiyası infrastruktur, ticarət və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq vasitəsilə sülhü möhkəmləndirməyə çalışır və ümumi iqtisadi maraqların münaqişənin yenidən başlamasının qarşısını almağa kömək edə biləcəyini iddia edir.
Yaxın müddət üçün əsas addımlar kimi hərtərəfli sülh sazişinin yekun hazırlanması və ratifikasiyası, seçkilərdən sonra Ermənistanda siyasi sabitliyin təmin olunması, eləcə də TRIPP ilə bağlı tranzit və kommunikasiya layihələri üzrə görünən işlərin başlanması qalır.
