Freedom House beynəlxalq hüquq-müdafiə təşkilatı martın 19-da “Dünyada azadlıq 2026: avtokratyanın artan kölgəsi” adlı hesabatını dərc edib.
Bildirilir ki, 2025-ci ildə qlobal azadlıq ardıcıl olaraq 20-ci il də azalıb. İl ərzində ümumilikdə 54 ölkədə siyasi hüquqlar və vətəndaş azadlıqları pisləşib, yalnız 35 ölkədə yaxşılaşma qeydə alınıb.
Qeyd olunur ki, Ermənistan qismən azad ölkələr siyahısındadır və 100 baldan 54 bal toplayıb, siyasi azadlıqlar üzrə 40-dan 23 bal, vətəndaş azadlıqları üzrə isə 60-dan 31 bal alıb.
Keçən il də Ermənistanın göstəricisi 54 bal idi. İnternet azadlığı baxımından isə Ermənistan azad ölkələr sırasındadır və 100 baldan 72 bal toplayıb.
Qonşu ölkələrdən Gürcüstan da qismən azad ölkələr qrupundadır və 51 bal toplayıb. Ötən ilin 55 balı ilə müqayisədə bu il Gürcüstan geriləmə göstərib.
Bildirilir ki, Gürcüstanda 2024-cü ildə başlayan genişmiqyaslı anti-hökumət etirazları 2025-ci il boyunca davam edib, baxmayaraq ki, etirazçılar qeyri-mütənasib güc tətbiqi və polis tərəfindən pis rəftarla üzləşiblər.
Hakim “Gürcü arzusu” partiyasının rəqibləri fiziki hücumlara, təqiblərə və müxalif partiyaların və vətəndaş cəmiyyətinin ictimai həyatda iştirakını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş yeni qanunvericilik məhdudiyyətlərinə məruz qalıblar. Ölkənin göstəricisi 4 bal azalıb.
Azərbaycan 100 baldan 6 bal toplayıb və qeyri-azad ölkələr qrupuna daxildir. Keçən il ölkə 7 bal toplamışdı. Ölkənin indeksi son 20 il ərzində 100 ballıq şkalada 33-dən 6-ya düşüb.
Hesabatda vurğulanır ki, 2005-ci ildən etibarən Azərbaycanda prezident İlham Əliyev və onun ailəsi ətrafında cəmlənmiş avtoritar idarəetmənin davamlı möhkəmlənməsi baş verib.
Əliyev 2003-cü ildə atasını prezident postunda əvəz etdikdən sonra prezident səlahiyyətlərini genişləndirən, müddət məhdudiyyətlərini aradan qaldıran və qanunverici və məhkəmə müstəqilliyini zəiflədən konstitusiya dəyişiklikləri həyata keçirib.
Müstəqil məhkəmə sisteminin və hətta müstəqil medianın olmaması şəraitində korrupsiya yayılmaqda davam edib və Əliyevlər ailəsi dövlət aktivlərini şəxsi sərvət mənbəyi kimi qiymətləndirib.
Azərbaycan kimi avtoritar rejimlər siyasi üstünlüyünü qorumaq üçün dövlət institutlarının bütün imkanlarından istifadə edə, dövlət resurslarından sui-istifadə edə və korrupsiyalaşmış himayədarlıq şəbəkələrinə arxalana bilər. Əliyevlər dövlət neft şirkətindən siyasi və iqtisadi səxavət vasitəsi kimi istifadə edərək, rejimə sadiq bizneslərə və şəxslərə sərfəli müqavilələr və yüksək vəzifələr veriblər.
Bunun qarşılığında bu himayədən faydalananlar seçkilər zamanı hakim partiyanı dəstəkləmələri üçün işçilərə təzyiq göstərir, siyasi mitinqlərdə iştirak edir və sədaqətin digər ictimai nümayiş formalarında iştirak edirlər.
Bundan əlavə, dövlət vəsaitləri hakimiyyətyönlü medianın maliyyələşdirilməsinə sərf olunur, bu media rejimin nüfuzunu artırır və eyni zamanda istənilən müxalifəti gözdən salır.
Hesabata görə, himayədarlıq və təbliğat fərqli fikirləri susdurmaq üçün kifayət etmədikdə, avtokratlar təhlükəsizlik qüvvələri və cinayət ədalət sistemi üzərində nəzarətlərindən istifadə edərək daha sərt repressiyalara əl atırlar.
Baxmayaraq ki, Azərbaycan 2002-ci ildən bəri “qeyri-azad” statusunu qoruyur, son iki onillikdə ölkənin göstəricisi 33 baldan 6 bala enib, çünki hakimiyyət vətəndaş azadlıqlarına təzyiqi gücləndirib.
Hesabatda Türkiyə 32 bal, İran isə 10 bal toplayıb. Bu iki ölkə də qeyri-azad ölkələr qrupuna daxildir.
Mənbə factor.am.
